ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΗ

Τι είναι :

Η επιγεγενετική είναι ένα ακόμα σύστημα κληρονομικό πέραν της γενετικής . Μέχρι τώρα η γενετική , με βάση τον Μέντελ , έλεγε ότι οι πληροφορίες περνούν από τη μία γενιά στην άλλη από το ένα κύτταρο στο άλλο , και ότι αλλαγές μπορεί να συμβούν στον φαινότυπο ενός οργανισμού μόνο αν αλλάξει ο γενότυπος , δηλαδή τα γονίδια . Με τις κλασικές μεταλλάξεις αλλάζουν τα γονίδια και έτσι διαφοροποιείται ο ένας οργανισμός από τον άλλο . Σήμερα βλέπουμε ότι πέραν αυτού του συστήματος που λειτουργεί , υπάρχουν πληροφορίες κληρονομήσιμες οι οποίες μπορεί να μεταφερθούν από ένα κύτταρο στο επόμενο θυγατρικό ή από τη μία γενιά στην άλλη αλλά και να δημιουργήσουν παραλλαγές . Αλλά οι παραλλαγές αυτές δεν περιλαμβάνουν αλλαγές στο DNA , περιλαμβάνουν μόνο επιγενετικές αλλαγές στο DNA . Με λίγα λόγια επιγενετική είναι η διαδικασία της επίδρασης στη δράση ενός γονιδίου χωρίς να αλλάζει το ίδιο το DNA του γονιδίου.Το επιγένωμα είναι η γενική επιγενετική κατάσταση ενός κυττάρου . Δεδομένου ότι ένα έμβρυο μπορεί να παραγάγει ένα πλήθος κυττάρων με διαφορετικές τύχες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης , θα μπορούσε να ειπωθεί ότι ένα γονιδίωμα δίνει γένεση σε πολλά επιγενώνατα .
.Οι επιγενετικοί μηχανισμοί – που θα πούμε ποιοι - επιτρέπουν στα κύτταρά μας να χρησιμοποιούν από τη γενετική πληροφορία μόνο αυτή που πρέπει . Αν και κάθε κύτταρό μας διαθέτει ολόκληρη τη γενετική πληροφορία για τη δημιουργία του οργανισμού , δεν χρησιμοποιεί παρά μόνο ένα μέρος της .Οι επιγενετικές διαμορφώσεις είναι ανατρέψιμες και δυνητικά κληρονομούνται μέσω των μειωτικών και μιτωτικών διαδικασιών .Το γεγονός ότι οι επιγενετικές διαμορφώσεις είναι αντιστρεπτές τις καθιστά στόχους για τους κατασκευαστές φαρμάκων . Έτσι , αντί να εξολοθρεύονται τα κύτταρα που έχουν εξελιχθεί σε καρκινικά μέσω επιγενετικών τροποποιήσεων , θα είναι δυνατόν με θεραπείες οι οποίες διορθώνουν αυτές τις αλλαγές να αποκαθίστανται οι φυσιολογικές λειτουργίες των κυττάρων .


Επιγενετικοί μηχανισμοί :

α) η επιλεκτική μεθυλίωση των νησίδων CpG (κυτοσίνη – φωσφο-γουανίνη) του DNA η προσθήκη δηλαδή μιας ομάδας μεθυλίου σε μια από τις 4 βάσεις του DNA . Κατά κανόνα , η μεθυλίωση αποτελεί έναν τρόπο άρσης της έκφρασης ενός γονιδίου . Με άλλα λόγια , τα προϊόντα για τα οποία κωδικοποιεί ένα γονίδιο παύουν να παράγονται όταν αυτό μεθυλιωθεί . Αντιθέτως τα γονίδια τα οποία δεν είναι μεθυλιωμένα παραμένουν ενεργά . Η μεθυλιωμένη κυτοσίνη αντιστοιχεί συνήθως σε μια κλειστή μορφή χρωματίνης και στην αποσιώπηση γονιδίων . Το προφίλ μεθυλίωσης μεταφέρεται κατά τη κυτταρική διαίρεση και αλλάζει κατά τη διάρκεια της ζωής . Οι δίδυμοι λοιπόν έχουν διαφορετικά σημαδεμένο DNA και όσο προχωράνε σε ηλικία τόσο μεγαλύτερη διαφοροποίηση θα έχουν . Είναι το λεγόμενο epigenetic drift που παρατηρείται με την ηλικία .
β ) η μεθυλίωση – αποκετυλίωση – κετυλίωση των ιστονών και οι ομοιοπολικές συνδέσεις στα άκρα τους που οδηγούν σε αναδιαμόρφωση της δομής της χρωματίνης και αντίστοιχη γονιδιακή σίγαση .
γ ) οι μετα-μεταγραφικές και μεταγραφικές παρεμβάσεις από τα RNA αναστολής παράδειγμα : η παρεμβολή του RNA ή RNAi όπως αποκαλείται , είναι το φαινόμενο που προκαλεί τη μεταμεταγραφική σίγηση ενός γονιδίου μετά από ενδογενή παραγωγή ή από εισαγωγή στο κύτταρο ενός μικρομοριακού παρεμβατικού RNA με αλληλουχία συμπληρωματική με αυτή του γονιδίου . Η γονιδιακή σίγηση μέσω της οδού του RNAi ενεργοποιείται από την ύπαρξη ενός δίκλωνου μορίου RNA . Το ένζυμο Dicer το οποίο ανήκει στην οικογένεια των RNAσών ΙΙΙ κ΄κόβει το δίκλωνο RNA σε τμήματα μήκους 22 περίπου νουκλεοτιδίων , τα αποκαλούμενα μικρά παρεμβατικά RNAs(siRNAs) . Tα siRNAs ξετυλίγονται και η μία από τις δύο έλικες ενσωματώνεται σε ένα σύμπλεγμα μορίων που συνιστούν τη νουκλεάση RISC – Rna σύμπλοκο που επάγει τη γονιδιακή σίγηση . Η έλικα του δίκλωνου RNA που ενσωματώνεται στο RISC υβριδίζεται με το συμπληρωματικό RNA-στόχο ενεγοποιώντας τη νουκλεάση μέσα στο σύμπλοκο RISC , η οποία κατακερματίζει τον στόχο . Το RISC έχει τη δυνατότητα να ανακυκλωθεί και να αποικοδομήσει πολλά Mrna-στόχους .Συνεπώς από μια αλληλουχία που έχει εισαχθεί σε ένα κύτταρο σε περιορισμένη ποσότητα , καθίσταται δυνατή η σίγηση ενός σχετικά μεγάλου αριθμού μορίων mRNA. .
Θεραπευτικές εφαρμογές του RNAi :
1.Καρκίνος : Για την επιλεκτική καταστοφή των καρκινικών κυττάρων χωρίς να υποστούν βλάβη τα φυσιολογικά κύτταρα , θα πρέπει το RNAi να στοχεύει σε γονίδιο το οποίο εμπλέκεται αποκλειστικά στην ανάπτυξη ή την επιβίωση του καρκινικού κυττάρου (π.χ.το γον her-2/neu στον καρκίνο του μαστού) . Για το λόγο αυτό λοιπόν , τα πρώτα γονίδια ήταν γονίδια με χαρακτηριστικές μεταλλάξεις σε συγκεκριμένες μορφές καρκίνου όπως η χρωμοσωμική μετατόπιση br-abl στη χρόνια μυελογενή λευχαιμία ή σημειακές μεταλλάξεις του γονιδίου ras που ελέγχει τον καταρράκτη της μεταγωγής μηνυμάτων τα οποία οδηγούν σε ενισχυμένο κυτταρικό πολλαπλασιασμό και μετασχηματισμό κυττάρων . Ωστόσο στον καρκίνο υπάρχουν πολλά γονίδια τα οποία δεν μεταλλάσονται αλλάυπερεκφράζονται και καθιστούν τα κύτταρα ανθεκτικά στους διάφορους αμυντικούς μηχανισμούς . Πολλά από τα γονίδια αυτά υπερεκφράζονται σε ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών τύπων καρκίνου και αποτελούν ελκυστικούς στόχους για μεταγραφική σίγηση . Αυτά περιλαμβάνουν το mdr , το γονίδιο της τελομεράσης , το bcl-2 καθώ ς και τα γονίδια αρκετών αυξητικών παραγόντων και των υποδοχέων τους .
2.Λοιμώδεις νόσοι : η ικανότητα της μεθόδου RNAi να αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό ή την είσοδο στο κύτταρο ιών ή άλλων παθογόνων έχει ήδη αποδειχτεί σε in vitro πειράματα .
3.Νευροεκφυλιστικές διαταραχές : οι νόσοι Alzheimer , Parkinson , Huntington αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα σχετικά κοινών νευροεκφυλιστικών διαταραχών που σχετίζονται με την ηλικία . Κάθε μία από τις διαταραχές αυτές χαρακτηρίζονται από την δυσλειτουργία και τον θάνατο συγκεκριμένου πληθυσμού νευρώνων . Μελέτες των νόσων αυτών έχουν αποκαλύψει κοινές βιοχημικές οδούς οι οποίες προκαλούν τον θάνατο των νευρώνων . Αυτοί περιλαμβάνουν το αυξημένο οξειδωτικό στρες , τη δυσλειτουργία της κυτταρικής ομοιόστασης του ασβεστίου και την απόπτωση . Εξαιτίας λοιπόν των προαναφερθέντων οι περισσότερες προσπάθειες έχουν επικεντρωθεί είτε στα αρχικά γεγονότα που προκαλούν τη νευροεκφυλιστική διαδικασία ή στα καταληκτικά γεγονότα στον νευροδιαβιβαστικό καταρράκτη μεταγωγής σημάτων .
4.Καρδιαγγειακές νόσοι : συνήθως προκύπτουν από τη σταδιακή έμφραξη των αρτηριών μέσω μιας διεργασίας που ονομάζεται αρτηριοσκλήρυνση και η οποία προκαλεί τελικά τη καρδιακή προσβολή .Η αρτηριοσκλήρυνση περιλαμβάνει γεγονότα όπως είναι η τοπική παραγωγή κυτοκινών που σχετίζονται με τα φλεγμονή ,προσέλκυση μακροφάγων κυττάρων και τέλος απόπτωση των λείων μυικών κυττάρων του αγγειακού συστήματος . Είναι πιθανόν λοιπόν να μπορέσουμε να παρέμβουμε στη διαδικασία της αρτηριοσκλήρυνσης μειώνοντας τα βλάβη του καρδιακού ιστού . Τέτοια παρεμβολή μπορεί να επιτευχθεί ή με siRNA που καταστέλλουν την υπερέκφραση κυτοκινών που σχετίζονται με τις φλεγμονές ή ενζύμων των οποίων η παρατεταμένη λειτουργία συμβάλλει στα αρτηριοσκληρωτικά φαινόμενα .



Επιγενετική και διατροφή
Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί διαμορφώνουν τη γονιδιακή έκφραση και υποστηρίζουν περίεργα φαινόμενα όπως είναι η αποσιώπηση του δεύτερου χ χρωμοσώματος στα θηλυκά θηλαστικά , ή το γονεικό αποτύπωμα (parental imprinting) όπου η έκφραση ορισμένων γονιδίων εξαρτάται από το αν κληρονομήθηκε από τον πατέρα ή την μητέρα . Θα συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε το DNA σαν εργαλείο , π.χ. για διάγνωση ή ταυτοποίηση προδιάθεσης για πάθηση . Αλλά η επιγενετική προσέγγιση διαφαίνεται μοναδική σε πληροφορία για να εξηγήσει τα ανεξήγητα της γενετικής , τις επιπτώσεις του περιβάλλοντος ή της διατροφής , στο σώμα και την υγεία μας , ακόμη και να δώσει πληροφορίες για τον σχεδιασμό μιας θεραπευτικής αγωγής στα προσωπικά μέτρα του ασθενή . Σε μερικά χρόνια , οι επιστήμονες ελπίζουν ότι οι γιατροί με την εξέταση στο επιγένωμα ενός ατόμου , θα είναι σε θέση να ανιχνεύουν νωρίς τον καρκίνο και να καθορίζουν ποια θεραπεία θα χρησιμοποιήσουν . Το ίδιο πιθανόν να γίνεται και για άλλες ασθένειες . Και καθώς θα γίνεται πιο κατανοητή η επίδραση του περιβάλλοντος στο επιγένωμα , οι άνθρωποι θα είναι σε θέση να εξετάζουν την περιβαλλοντική πλευρά της υγείας τους . Οι μισοί καρκίνοι έχουν επιγενετική βάση . Μια σειρά φαρμάκων στοχεύει στις επιγενετικές αλλαγές και από αυτή τη σκοπιά σημασία έχει σωστή διατροφή του ανθρώπου . Μέχρι τώρα δεν τη βλέπαμε τη διατροφή και από αυτή τη σκοπιά . Δηλαδή λέγαμε ο άνθρωπος έχει ανάγκη να φάει τόσο ασβέστιο , τόσα αμινοξέα , τόσες θερμίδες να μην παχύνει , να ασκείται κλπ .Τώρα όμως βλέπουμε ότι ο άνθρωπος έχει ειδικές ανάγκες σε πολύ ειδικά τρόφιμα για να κρατήσει τα γονίδιά του ενεργά μέσω διαφόρων αναστολέων που λέγονται αποακετυλάσες των ιστονών . Και τώρα βλέπουμε ότι το μπρόκολο και το σκόρδο είναι μια πάρα πολύ καλή πηγή αυτών των αναστολέων των αποακετυλασών . Αυτά τα τρόφιμα έχουν συστατικά που βοηθούν να κρατήσουμε το γονιδίωμά μας ενεργό , δηλαδή κρατούν ενεργά ειδικά γονίδια και ιδιαίτερα εκείνα που καταστέλλουν τον καρκίνο .
Επιγενετικά φάρμακα :
Η υπηρεσία Τροφίμων και φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ έχει δώσει έγκριση σε δύο σκευάσματα που αναστέλλουν τη μεθυλίωση . Πρόκειται για το Vidaza , η κυκλοφορία του οποίου εγκρίθηκε το 2004 και το Dacogen που κυκλοφόρησε το 2006 . Και με τα δύο αυτά σκευάσματα θεραπεύεται το μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο , μια διαταραχή του μυελού των οστών , που έχει επιπτώσεις στον σχηματισμό των κυττάρων του αίματος και μπορεί να οδηγήσει σε λευχαιμία . Από τον Οκτώμβριο του 2006 ένα ακόμη σκεύασμα , το Zolinza , εγκρίθηκε από την FDA ως το πρώτο φάρμακο το οποίο θεραπεύει το Τ-λεύκωμα του δέρματος με το να επαυξάνει την ακετυλίωση . Η κατανόηση των επιγενετικών φαινομένων μπορεί να αποκαλύψει πως αναπτύσσονται οι όγκοι και γίνονται κακοήθεις . Υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες για την επιγενετική στην έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου . Υπάρχει ενδιαφέρον για την ανακάλυψη επιγενετικών δεικτών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μια τέτοια διάγνωση . Και αυτό διότι οι όγκοι απελευθερώνουν μικροσκοπικά κομμάτια του DNA στη κυκλοφορία του αίματος που θα αλλάζει επιγενετικά . Έτσι μια εξέταση αίματος για το ανώμαλα μεθυλιωμένο DNA θα μπορούσε να βοηθήσει τους γιατρούς στον εντοπισμό των καρκινικών όγκων στη πρόωρη ανάπτυξή τους . Πιστεύεται ότι στο μέλλον ο επιγενετικός έλεγχος για τους κοινούς καρκίνους θα αποτελεί τμήμα των προληπτικών ελέγχων .

Κώστας Σύρμης

Σύγχρονη βιολογία και Ελληνική μέση εκπαίδευση

Παρ'ολο που εδώ και αρκετά χρόνια οι γενετιστές έχουν ερευνήσει σε μεγάλο βάθος την γενετική σύσταση και εξέλιξη των διαφόρων ανθρώπινων πληθυσμών ανατρέποντας κάθε αυθαίρετη και αντιεπιστημονική θεωρία που βασιζόταν σε ιστορικές αναφορές και γλωσσολογικές αναλύσεις,στην σημερινή Ελλάδα τα σχολικά βιβλία έχουν μείνει 50 χρονια πίσω γράφοντας για ανύπαρκτες προϊστορικές φυλές (Ινδοευρωπαίοι κλπ),για μετακινήσεις πληθυσμών απο άγνωστες σχεδόν κοιτίδες όπως η δήθεν κάθοδος των Ελληνικών φύλων απο βόρειες περιοχές αποσπαζόμενων απο μια μεγάλη ''μητρική'' πληθυσμιακή ομάδα,για αγνώστου καταγωγής ''προελληνικές φυλές''που κατοικούσαν -απο πότε άραγε?- στην προιστορική Ελλάδα και τις οποίες βρήκαν οι κατέλθοντες Έλληνες ήδη εγκατεστήμενες στον μείζονα Ελλαδικό χώρο και τέλος για την ''ευτυχή κατάληξη'' των υπολοίπων ανθρώπων της ''μητρικής'' ομάδας που αφού περιπλανήθηκε για πολλά χρόνια ανά την Ευρασία εγκαταστάθηκε τελικώς στον γεωγραφικό χώρο που σήμερα αποκαλούμε Ευρώπη αλλά και σε κάποιες περιοχές της πρόσω Ασίας.

Απο την δεκαετία του '80 αρκετοί γενετιστές προέβησαν σε γενετικές έρευνες που κατέδειξαν την ετερογένεια των ευρωπαικών πληθυσμών με κορυφαία έρευνα αυτή του καθηγητή γενετικής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Bryan Sykes πανω στο μιτοχονδριακό DNA (MtDNA) χιλιάδων ευρωπαίων αποδεικνύοντας οτι οι λαοί της Ευρώπης αποτελούνται απο τουλάχιστον 7 διαφορετικές γενετικές ομάδες που εγκαταστάθηκαν στις διάφορες περιοχές της Ευρώπης μέσω ανεξάρτητης πορείας και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Εξέδωσε μάλιστα λόγω μεγάλου ενδιαφέροντος απο πολύ κόσμο και ενα βιβλίο που με εκλαικεύμενο τρόπο εξηγεί τα αποτελέσματα της ερευνάς του και εξιστορεί τις περιπέτειες και τις δυσκολίες που πέρασε μέχρι να ολοκληρώσει την έρευνα.(Bryan Sykes-The Seven Daughters of Eve,2001).Το βιβλίο έγινε σύντομα best seller και εξακολουθεί να πουλά χιλιάδες αντίτυπα κάθε χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το προαναφερθέν θέμα ειναι συναφές με την απάλειψη του κεφαλαίου της εξελικτικής θεωρίας απο την διδακτέα ύλη του βιβλίου βιολογίας γενικής παιδείας της Γ' λυκείου μετά απο παρέμβαση της εκκλησίας αφού και στις δύο περιπτώσεις έχουμε τους μαθητές να εισάγονται στο πανεπιστήμιο με έλλειψη απαραιτήτων γνώσεων και αντιλήψεων για να την συνέχιση των σπουδών τους.

Πρέπει τα βιβλία ιστορίας να μην ασχολούνται ιδιαίτερα με θέματα που δεν άπτονται του αντικειμένου τους (π.χ. καταγωγή και μετακινήσεις πληθυσμών) και η ύλη των σχολικών βιβλίων βιολογίας να μην υπόκειται σε θρησκευτικούς ελέγχους για αφαίρεση ''αιρετικών'' θεωριών οπως η εξελικτική θεωρία.

Σε μια εποχή που η επιστήμη τρέχει με ιλλιγιώδεις ρυθμούς πρέπει οι εκάστοτε υπεύθυνοι για τα διδακτικά προγράμματα της μέσης εκπαίδευσης να ενημερώνονται συνεχώς για τις επιστημονικές εξελίξεις και να αναμορφώνουν κατάλληλα τα σχολικά βιβλία ώστε οι μαθητές να μην διδάσκονται παρωχημένες (εώς και γελοίες) θεωρίες του παρελθόντος.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΒΟΥΝΙΣΙΟΣ - ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

H ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Βασικές αρχές:

Η θεωρία της εξέλιξης εξηγεί γιατί τα πλάσματα της γης εμφανίζουν τέτοια πολυπλοκότητα , ποικιλία και ικανότητα προσαρμογής . Η ουσία της θεωρίας είναι ότι μικρές τυχαίες κληρονομήσιμες διαφορές ανάμεσα στα άτομα , συνεπάγονται διαφορετικές πιθανότητες για επιβίωση και αναπαραγωγή . Η αύξηση του πληθυσμού τροφοδοτεί τον ανταγωνισμό . Επειδή οι λιγότερο αποτελεσματικοί ανταγωνιστές έχουν και λιγότερους απογόνους , οι άχρηστες παραλλαγές τείνουν να εξαφανιστούν ενώ οι χρήσιμες διατηρούνται και σταδιακά αυξάνονται εντός του πληθυσμού .
Όλα τα επιστημονικά δεδομένα που διαθέτουμε σήμερα δείχνουν ότι η τεράστια πολυπλοκότητα των ζωντανών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου, είναι αποτέλεσμα από την αρχή της ζωής στη γη, της προοδευτικής συσσώρευσης αλλαγών στο μοριακό και υπερμοριακό επίπεδο .Είναι η γενετική κληρονομιά μας, την οποία μεταβιβάζουμε από γενιά σε γενιά. Αν υπήρξε ένας δημιουργός φαίνεται ότι εργάστηκε πολύ στην αρχή – στον υπολογισμό των σταθερών του Σύμπαντος – και μετά ξεκουράστηκε και άφησε τα πράγματα να εξελιχθούν μόνα τους, πάρα πολύ αργά, στον πλανήτη μας. . Η αναπαραγωγή με δύο φύλα επεβλήθη στα πιο σύνθετα όντα – ζώα και φυτά – επειδή ήταν το καλύτερο σύστημα ώστε ταυτοχρόνως να διατηρηθεί αυτή η κληρονομιά και να εξασφαλιστεί η εξέλιξη της μπροστά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες του περιβάλλοντος. Απαιτεί την ακριβή ένωση μέσα σε ένα κύτταρο υποδοχέα – το θηλυκό ωάριο – δύο γενετικών κληρονομιών, αυτής του ωαρίου και αυτής που φέρει το αρσενικό κύτταρο, το σπερματοζωάριο, και την ανάγνωση και αναπαραγωγή αυτών των δύο κληρονομιών κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του ωαρίου που γονιμοποιείται κατ’ αυτόν τον τρόπο σε έμβρυο με διαδοχικές κυτταρικές διαιρέσεις. Το πλεονέκτημα είναι ότι αν υπάρξει ένα λάθος, μια μετάλλαξη σε ένα γονίδιο μιας από αυτές τις κληρονομιές, ο κίνδυνος να αναπαραχθεί αυτή η μετάλλαξη στο ίδιο σημείο στην άλλη κληρονομιά είναι πολύ μικρός και οι κακές συνέπειες αυτού του λάθους σε γενικές γραμμές εξουδετερώνονται. Αντίθετα, αν αυτό το λάθος οδηγεί σε ένα ευνοϊκό πλεονέκτημα για το άτομο που θα βγει από αυτό, μπορεί να διατηρηθεί επιλεκτικά και να επιτρέψει την επίτευξη μιας νέας αλλαγής που θα διατηρηθεί στις επόμενες γενιές.
Ο αριθμός των κοινών χαρακτηριστικών ανάμεσα σε δύο είδη υποδηλώνει πόσο πρόσφατα αυτά τα είδη απέκλιναν από τη κοινή τους καταγωγή . Επίσης η πολυκυτταρικότητα (πολυπλοκότητα) αντανακλά ένα σημαντικό πλεονέκτημα γιατί επιτρέπει την αύξηση της αναπαραγωγικής δυνατότητας και του μηχανισμού προσαρμοστικποτητας . Η αιτία που για παράδειγμα η σκελετική δομή του χεριού των σπονδυλωτών , που διαθέτουν 5 δάχτυλα και εμφανίζεται όχι μόνο στους ανθρώπους , τους πιθήκους ,τις αρκούδες αλλά και διαφοροποιημένη στις γάτες , τις νυχτερίδες , τις χελώνες , τις σαύρες , είναι βάσει του Δαρβίνου η κοινή καταγωγή όπως διαμορφώθηκε από τη φυσική επιλογή ,που τροποποιεί τα βασικά κληρονομούμενα χαρακτηριστικά ανάλογα με τις περιστάσεις . Επίσης , τα υπολειμματικά χαρακτηριστικά είναι άλλο ένα είδος σημαντικού μορφολογικού στοιχείου , το οποίο δείχνει ότι ο κόσμος μας είναι γεμάτος ατέλειες . Γιατί τα αρσενικά θηλαστικά (όπως οι άντρες) έχουν θηλές ; Γιατί ορισμένα σκαθάρια έχουν φτερά ενώ δεν πέταξαν ποτέ ; Τα υπολειμματικά χαρακτηριστικά είναι τα απομεινάρια της εξελικτικής διαδρομής .
Στοιχεία οικοδόμησης θεωρίας της εξέλιξης :

Όποιος μελετά βιογεωγραφία σίγουρα εντυπωσιάζεται από το γεγονός ότι τα στενά συγγενικά είδη (παρόμοια σωματοδομή) τείνουν να συγκεντρώνονται σε γειτονικές περιοχές , π.χ. στην ίδια ήπειρο ή ομάδα νησιών ,παρά τις διαφορετικές προτιμήσεις του κάθε είδους ,όσον αφορά τη τροφή ή τις κλιματικές συνθήκες . Ο λόγος είναι ότι προέρχονται από κοινούς προγόνους . Η παλαιοντολογία αποκαλύπτει παρόμοια ομαδοποίηση και στη διάσταση του χρόνου . Η γεωλογική διαστρωμάτωση όπως διαμορφώνεται από τις διαδικασίες ιζηματογένεσης στο πέρασμα των αιώνων δείχνει ότι στενά συγγενικά είδη εντοπίζονται δίπλα δίπλα σε διαδοχικά στρώματα . Αλλά και η εμβρυολογία μας δείχνει ότι το έμβρυο ενός θηλαστικού περνά από στάδια που θυμίζουν τα αντίστοιχα των ερπετών .Το έμβρυο συχνά μας δείχνει την κατασκευή του λιγότερο τροποποιημένου και αρχαιότερου πρόγονου της ομάδας .
Περιόδοι εξέλιξης

Κατά τη διάρκεια του μεσοζωικού γεολογικού αιώνα (280-135 εκατομμύρια χρόνια πριν) όπου και κυριαρχούσαν τα ερπετά ,που περιελάμβανε τις περιόδους του τριαδικού (280-270 χρόνια πριν ) στην οποία εμφανίστηκαν οι δεινόσαυροι του Ιουρασικού (250-180 εκατομμύρια χρόνια πριν) όπου εμφανίστηκαν πολλά είδη δημιουργώντας νέους εξελικτικούς βιοχώρους ,και του Κρητιδικού (181-135 εκατομμύρια χρόνια πριν) όπου εμφανίστηκαν οι καρχαρίες και τα φίδια με τους δεινόσαυρους να συνεχίσουν να διαφοροποιούνται μέχρι που στο τέλος της περιόδου αφανίστηκαν όλοι , η Παγγαία είχε αρχίσει να σκίζεται καθώς μετακινήθηκαν οι τεκτονικές πλάκες του φλοιού της γης και δημιουργήθηκαν ξεχασμένες ηπείροι .
Εξελικτικοί νεωτερισμοί :

Οι σπουδαιότεροι εξελικτικοί νεωτερισμοί , οι οποίοι συνέβαλλαν στον εξελικτικό μαραθώνιο είναι οι εξής : η ανάπτυξη αξονικού σκελετού και κρανίου , η ομοιοθερμία ,η τάση παράτασης της εμβρυικής περιόδου με αποτέλεσμα την ανάπτυξη πλακούντα , γεγονός που καλλιέργησε το πλαίσιο στο οποίο βασίστηκε η κοινωνικότητα των θηλαστικών . Οι αυστραλοπίθηκοι απέκτησαν τη δίποδη βάδιση ,ο Homohabilis την ανάπτυξη της λειτουργικότητας του χεριού και ο Homoerectus την μεγάλη ανάπτυξη του εγκεφάλου .Το αποτέλεσμα της αύξησης του εγκεφάλου ήταν η γέννηση της τεχνολογίας η οποία έφερε και την επικοινωνιακή στάση και ανάπτυξη κοινωνικής ευφυίας που απαιτεί την ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής γλώσσας . Σημαντική στη βιολογική έκρηξη του εγκεφάλου ήταν η στροφή προς τη κρεοφαγία . Eπίσης η εμφάνιση της κοιλότητας και η κατάλληλη επένδυσή της με όργανα και διαφοροποιημένα συστήματα κατά την προέλευση των πολυκύτταρων οργανισμών από τους μονοκύτταρους, με την εμφάνιση του φύλου, η εξέλιξη του αυγού των ερπετών το οποίο αντέχει έξω από το νερό απελευθερώνοντας τη ζωή από το στοιχείο αυτό, η εμφάνιση του οστέινου σκελετού που έδωσε άλλες αναβαθμισμένες προσαρμοστικές δυνατότητες στα προκύψαντα σπονδυλωτά .
Αρνητές της εξέλιξης :

Όταν την τρίτη χιλιετία συκοφαντείται ή απορρίπτεται χωρίς επιχειρήματα η βιολογική εξέλιξη ,τότε ο προβληματισμός υπερβαίνει το βιολογικό επίπεδο με εμφανή τον σκοπό προβολής μη ορθολογικής σκέψης . Διότι δεν είναι δυνατόν να εθελοτυφλούμε μπροστά στο ενιαίο της ζωής αφού από τα βακτήρια ως τον άνθρωπο ρέει εξελικτικά ο ίδιος γενετικός κώδικας ,μπροστά στις ίδιες μεταβολικές ιδιότητες όλων των οργανισμών οι οποίοι χρησιμοποιούν μόνο 20 αμινοξέα για τις πρωτείνες τους ,όπως επίσης μόνο πέντε από τις αζωτούχες βάσεις για τα νουκλεικά οξέα τους .Δεν είναι δυνατόν επίσης να αμφισβητείται η εξελικτική προέλευση του Homo Sapiens όταν ακόμα και εκλιπόντα είδη όπως ο Άνθρωπος του Νεάντερνταλ είχε τον ίδιο γενετικό κώδικα όπως βρέθηκε πρόσφατα στο απολιθωμένο DNA. Για αυτό η ανάπτυξη ορθολογικής σκέψης στο σχολείο είναι μεγάλης σημασίας και πρέπει η βιολογική εξέλιξη να διδάσκεται σε αυτό .

Επιμέλεια : Κώστας Σύρμης

Πράσινο φως για τα υβριδικά έμβρυα

Επιστήμονες από το πανεπιστήμιο του Newcastle δημιούργησαν υβριδικό έμβρυο, εν μέρει άνθρωπο και εν μέρει ζώο, για πρώτη φορά στην ιστορία της Μεγάλης Βρετανίας. Τα έμβρυα έχουν επιζήσει για περισσότερες από 3 μέρες, ενώ αποτελούν ένα σημαντικό κρίκο στην αλυσίδα της παγκόσμιας ιατρικής έρευνας για μια σειρά ασθενειών.Η Καθολική εκκλησία περιγράφει αυτά τα έμβρυα ως «τερατώδη». Παρόλα αυτά, ιατρικοί οργανισμοί και ομάδες ασθενών τονίζουν ότι τέτοιου είδους έρευνες δεν είναι παρά ουσιώδους σημασίας για την ευρύτερη κατανόηση των ασθενειών που μαστίζουν τον ανθρώπινο πληθυσμό. Οι περισσότεροι επιστήμονες συμφωνούν ότι η νέα έρευνα θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για την ανάπτυξη νέων θεραπειών για καταστάσεις όπως η νόσος του Πάρκινσον και του Αλτσχάιμερ.

Η έλλειψη
Με μια ματιά στο μικροσκόπιο, τα υβριδικά έμβρυα μοιάζουν με οποιαδήποτε άλλα φυσιολογικά έμβρυα 3 ημερών. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για υβριδικά ανθρωπο-ζωικά έμβρυα. Τα έμβρυα αυτά δημιουργήθηκαν μέσω της έκχυσης γενετικού υλικού από ανθρώπινα κύτταρα δέρματος σε αυγά από τις ωοθήκες αγελάδων, από τα οποία είχε αφαιρεθεί όλο το γενετικό υλικό.Ποια θα είναι λοιπόν η απάντηση που θα δώσουν οι επιστήμονες στην Καθολική Εκκλησία, που ταυτίζει τις νέες αυτές δοκιμές με τα πειράματα του Φράνκενσταϊν;Μέλη της επιστημονικής ομάδας από το Newcastle αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν τις ωοθήκες αγελάδων επειδή τα αυγά από δωρητές είναι πολύτιμα επειδή ακριβώς υπάρχει έλλειψη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα υβριδικά έμβρυα προορίζονται για έρευνα και δεν πρόκειται ποτέ να τους επιτραπεί η ανάπτυξη πέρα των 14 ημερών.Οι επιστήμονες επιθυμούν την εξαγωγή εμβρυονικών κυττάρων από τα έμβρυα, έτσι ώστε να μπορέσουν να κατανοήσουν μια σειρά από ασθένειες, από το διαβήτη έως τις καρδιοπάθειες και τελικά να φτάσουν στην πολυπόθητη ανάπτυξη θεραπειών.Ο καθηγητής John Burn από το πανεπιστήμιο του Newcastle προσθέτει ότι η έρευνα τους δεν αντιβαίνει στους δεοντολογικούς κανόνες. «Πρόκειται για μια νόμιμη έρευνα που έχει εξεταστεί λεπτομερώς. Η όλη διαδικασία περιορίζεται σε ένα τριβλίο και το μόνο που έχουμε να αντιμετωπίσουμε είναι μια μάζα κυττάρων τα οποία δεν πρόκειται να αναπτυχθούν ποτέ πλήρως. Σήμερα διαθέτουμε παλιότερα δεδομένα τα οποία είναι πολλά υποσχόμενα, όμως θα πρέπει να γίνουν ακόμα πολλά και το επόμενο βήμα είναι η επιβίωση των εμβρύων έως και 6 μέρες ώστε να καταφέρουμε να εξάγουμε επιτυχώς εμβρυονικά κύτταρα από αυτά τα έμβρυα.»

Η νομοθεσία
Η έρευνα στο Newcastle εγκρίθηκε από την ανεξάρτητη δημόσια διοικητική αρχή στο Ηνωμένο Βασίλειο, HFEA - Human Fertilisation Embryology Authority - η οποία είναι αρμόδια για την ρύθμιση και διαπίστευση μονάδων και επαγγελματιών. Η αρχή διατηρεί μία βάση δεδομένων με στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη θεραπεία της υπογονιμότητας.Η διοικητική αρχή έδρασε για την έγκριση μιας νέας νομοθεσίας η οποία θα επιτρέπει συγκεκριμένα την δημιουργία υβριδικών εμβρύων, έτσι ώστε να μην μείνει πίσω η έρευνα. Το νέο βούλευμα δεν πρόκειται να συζητηθεί στη βουλή της χώρας έως τον επόμενο μήνα. Το θέμα είναι ιδιαίτερα επίμαχο ενώ την προηγούμενη εβδομάδα ο πρωθυπουργός Gordon Brown υπέκυψε στις πιέσεις για ελεύθερη ψήφο.Οι κριτικοί από την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αναφέρουν ότι η δημιουργία ανθρώπινων υβριδίων είναι ανήθικη. «Είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε κάποιον άλλο νόμο που επιτίθεται με τόση σφοδρότητα στην αγνότητα και την αξιοπρέπεια της ανθρώπινης ζωής,» δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ο Keith O'Brien, αρχιεπίσκοπος του Εδιμβούργου.Ωστόσο δεν είναι η πρώτη φορά που οι εξελίξεις στην επιστήμη ξεπερνούν ακόμα και τις δημόσιες διαμάχες για τη νομοθεσία. Για τους υποστηριχτές της έρευνας, η δημιουργία ενός υβριδικού εμβρύου είναι ένα πολύ μικρό αλλά σημαντικό βήμα προόδου, αντίθετα με όσα πιστεύουν οι πολέμιοι της πρακτικής.

Χρήστος Δημητριάδης Πηγή: BBC News

Σε τι οφείλεται τελικά ο καρκίνος και πώς μπορεί να προληφθεί;

Στοιχεία από πολλές πηγές δείχνουν ότι περισσότερο από το 60 % των κρουσμάτων καρκίνου θα μπορούσε να προληφθεί με τις κατάλληλες αλλαγές στον τρόπο ζωής . Αυτό το υποδηλώνουν πολυάριθμα στοιχεία. Η διακύμανση λ.χ των κρουσμάτων ποικίλων μορφών καρκίνου από χώρα σε χώρα υποδηλώνει ότι υπάρχουν παράγοντες, πέρα από τη γενετική, που προκαλούν τη νόσο. Το μελάνωμα λ.χ είναι πάρα πολύ συχνό στην Αυστραλία αλλά πολύ σπάνιο στην Ιαπωνία, ενώ ο καρκίνος του πνεύμονα είναι εξαιρετικά συχνός σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ αλλά όχι στην Ινδία. Είναι σαφές ότι οι τεράστιες γεωγραφικές διακυμάνσεις που βλέπουμε δεν οφείλονται σε διαφορές στα γονίδια . Συνεπώς ευθύνονται και άλλοι παράγοντες. Υπάρχουν επίσης δύο επιδημιολογικά δεδομένα που υποστηρίζουν περισσότερο την άποψη αυτή: το ένα είναι ότι η διακοπή του καπνίσματος οδηγεί σε μείωση του κινδύνου αναπτύξεως καρκίνου του πνεύμονα και το δεύτερο ότι η διακοπή της ορμονοθεραπείας μετά την εμμηνόπαυση μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού .
Είναι πλέον καλά τεκμηριωμένο ότι οι διαφορές στη διατροφή, στον τρόπο ζωής και στο περιβάλλον παίζουν ζωτικό ρόλο στον καθορισμό των κρουσμάτων καρκίνου στις διάφορες περιοχές του πλανήτη. Μεταξύ των παραγόντων που ξέρουμε ή έστω υποπτευόμαστε ότι είναι αιτιολογικοί για τον ανθρώπινο καρκίνο συμπεριλαμβάνονται το κάπνισμα (ευθύνεται για το 34% των συνολικών κρουσμάτων καρκίνου), η ακολούθηση μιας διατροφής με πολλές θερμίδες και λίπη, λίγες φυτικές ίνες και πολλά τηγανητά φαγητά (παίζει ρόλο στο 37% των κρουσμάτων), το αλκοόλ και η ατμοσφαιρική ρύπανση .
Οι περισσότεροι καρκίνοι χρειάζονται πολύ και για να αναπτυχθούν -συνήθως περισσότερα από 30 χρόνια – γεγονός που σημαίνει ότι η ηλικία αποτελεί τον μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου δεδομένου ότι απαιτούνται εκατομμύρια κυτταρικές διαιρέσεις έως ότου φτάσουμε από τα φυσιολογικά κύτταρα σε ένα καρκινικό. Ο καρκίνος υπάρχει χιλιάδες χρόνια αλλά έως πολύ πρόσφατα οι άνθρωποι δεν ζούσαν αρκετά για να τον αναπτύξουν. Ο καρκίνος αποτελεί κυρίως τη νόσο των ηλικιωμένων και σήμερα καθίσταται ολοένα συχνότερος κυρίως λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης, ιδίως στις αναπτυγμένες χώρες.
Όλοι οι προαναφερθέντες παράγοντες έχουν την ίδια συνέπεια : επηρεάζουν το γενετικό υλικό, το DNA των κυττάρων , το οποίο φέρει τις απαραίτητες οδηγίες που λένε σε ένα κύτταρο πότε πρέπει να αναπτυχθεί και πότε να σταματήσει. Στη διάρκεια της διαδικασίας της κυτταρικής μεταμόρφωσης που τελικά οδηγεί στη δημιουργία ενός καρκινικού κυττάρου, τα χρωμοσώματα και το DNA των προγόνων αυτού του κυττάρου έχουν υποστεί βλάβες με πολλούς τρόπους – και τα αλλοιωμένα γονίδια στο DNA είναι αυτά που τελικά κάνουν το τελευταίο κύτταρο να αρχίσει να αναπτύσσεται με φυσιολογικό τρόπο . Θα πρέπει να υπάρξουν αλλεπάλληλες βλάβες στα γονίδια και σε αρκετά τμήματα DNA για να διαταραχθούν όλοι οι ζωτικής σημασίας μηχανισμοί που ελέγχουν τον ρυθμό πολλαπλασιασμού του κυττάρου.
Σήμερα ξέρουμε ότι μικρό ποσοστό των καρκινικών κυττάρων είναι βλαστικά και λειτουργούν όπως η βασίλισσα μέλισσα στη κυψέλη: παράγουν το κύριο τμήμα των καρκινικών κυττάρων του όγκου. Ενώ όμως η βασίλισσα ζει πολύ καιρό και κάνει πάρα πολλά παιδιά, το κύριο τμήμα των καρκινικών κυττάρων του όγκου δεν πολλαπλασιάζεται. Όταν κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πιστεύουμε ότι θα ανοίξει ο δρόμος για την επινόηση νέων όπλων που θα βελτιώσουν δραματικά τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου.
Τα καρκινικά κύτταρα δεν επινοούν κάποια τρικ για να διηθήσουν τους παρακείμενους ιστούς και να μετασταθούν στη συνέχεια , αλλά εκμεταλλεύονται βιολογικούς μηχανισμούς του σώματος οι οποίοι λειτουργούσαν κατά την εμβρυική ζωή . Στη πραγματικότητα , οι καρκίνοι ενεργοποιούν εκ νέου προγράμματα βιολογικής συμπεριφοράς τα λειτούργησαν στα πρώτα στάδια της εμβρυϊκής ζωής για να επιτρέψουν στα κύτταρα του αναπτυσσόμενου εμβρύου να μετακινηθούν από το ένα σημείο σε άλλο ώστε να δημιουργηθεί τελικά το πλήρες έμβρυο .
Για να κινηθούμε με επιτυχία προς τη πρόληψη του καρκίνου πρέπει να ενοποιηθεί το ευρύ φάσμα της επιστημονικής γνώσης , να υπάρξει πολιτική βούληση για να εξευρεθούν οι απαιτούμενοι πόροι και να έχουμε μια σαφή κοινωνική στρατηγική . Η κοινωνική στρατηγική θα συμπεριλαμβάνει τις υπηρεσίες που θα παρέχουν οι επαγγελματίες της υγείας , τις νομοθετικές ρυθμίσεις που θα μειώνουν τον κίνδυνο για την κοινωνία (όπως η φορολόγηση στα προϊόντα καπνού ) και τις αλλαγές στη κοινότητα που θα κάνει κάθε ένας από εμάς για να μειώσει τον δικό του κίνδυνο καρκίνου . Ευρύτερα οφέλη θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσω πολιτικών για το κάπνισμα και την άσκηση . Δεδομένου ότι το κάπνισμα αποτελεί 11 διαφορετικές μορφές καρκίνου , η προτεραιότητα πρέπει να είναι οι στρατηγικές που θα το ελαττώσουν πιο αποτελεσματικά . Η εκπαίδευση και οι νομοθετικές προσπάθειες που θα στοχεύσουν στους νέους θα μπορούσαν να καθυστερήσουν την έναρξη του καπνίσματος , ενώ οι υπάρχουσες φαρμακευτικές θεραπείες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους καπνιστές να κόψουν το κάπνισμα . Οι νομοθετικές ρυθμίσεις θα έχουν ρόλο στον περιορισμό της διαφήμισης και προώθησης του καπνίσματος στους νέους , ενώ ρυθμίσεις για καθαρό αέρα στους εσωτερικούς χώρους θα μπορούσαν να βοηθήσουν τα προγράμματα διακοπής του καπνίσματος και να προστατεύσουν τους εργαζομένους από το παθητικό κάπνισμα στο χώρο εργασίας .

Κώστας Σύρμης

Πειραματικό εμβόλιο ίσως προσφέρει μόνιμη προστασία από τη γρίπη

Ένα εμβόλιο νέας τεχνολογίας θα μπορούσε να προσφέρει προστασία από τους κυριότερους τύπους γρίπης εφ’ όρου ζωής, αντί για έναν χειμώνα όπως σήμερα, δείχνουν οι προκαταρκτικές δοκιμές σε ανθρώπους. Το εμβόλιο που αναπτύσσει η βρετανική εταιρεία βιοτεχνολογίας Acambis προσφέρει ανοσία από οποιονδήποτε ιό γρίπης του τύπου Α -τον τύπο που ευθύνεται για τις σοβαρότερες επιδημίες .Εννέα στα δέκα άτομα που έλαβαν δύο δόσεις του εμβολίου ACAM-FLU-A κατά τις προκαταρκτικές δοκιμές στις ΗΠΑ παρήγαγαν αντισώματα κατά του ιού, αναφέρει το BBC. Σήμερα, η σύνθεση του εμβολίου της γρίπης δεν είναι σταθερή, αλλά τροποποιείται κάθε χρόνο ώστε να καλύπτει τις νέες μορφές γρίπης που εμφανίζονται σε όλο τον κόσμο. Το νέο εμβόλιο, αντίθετα, «μπορεί να παραχθεί οποιαδήποτε στιγμή μέσα στο έτος, και θα μπορούσε να φυλάσσεται σε μεγάλες ποσότητες για την αντιμετώπιση τυχόν πανδημίας ή να χρησιμοποιείται σε εμβολιασμούς ρουτίνας για να εξασφαλίσει την προστασία του πληθυσμού από μελλοντικές πανδημίες. Τα σημερινά εμβόλια αναγκάζουν τον οργανισμό να παράγουν αντισώματα εναντίον δύο πρωτεϊνών που υπάρχουν στην επιφάνεια του ιού της γρίπης, της αιμαγλουτίνης και της νευραμινιδάσης. Το νέο εμβόλιο βάζει στο στόχαστρο μια άλλη πρωτεΐνη, την M2, η οποία μένει σταθερή σε όλες τις γρίπες τύπου Α.Η Acambis διευκρινίζει πάντως ότι, ακόμα και αν τα αποτελέσματα των νέων δοκιμών είναι ενθαρρυντικά, θα περάσουν χρόνια πριν το εμβόλιο γίνει διαθέσιμο για το γενικό πληθυσμό. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η γρίπη σκοτώνει κάθε χρόνο μισό έως ένα εκατομμύριο άτομα. Ο ιός Η5Ν1 της γρίπης των πτηνών, που πιστεύεται ότι κάποια στιγμή θα προκαλέσει πανδημία στους ανθρώπους, ανήκει στον τύπο Α της γρίπης.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Πηγή: in.gr

Ο ιός της ηπατίτιδας Β

Περίληψη
Ο ιός της ηπατίτιδας Β (ΗΒV) είναι μέλος της ιικής οικογένειας Hepadnaviridae, το γονιδίομά του είναι ένα μικρό κυκλικό μόριο δίκλωνου DNA που περιέχει συνήθως και μια βραχεία μονόκλωνη περιοχή. Ο ιός της ηπατίτιδας προσβάλει πολλά όργανα όπως το σπλήνα, τους λεμφαδένες, το νεφρό, το πάγκρεας, το λεπτό έντερο και σε άλλους ιστούς αλλά κυρίως τα ηπατοκύτταρα με αποτέλεσμα ανώμαλη λειτουργία του ήπατος και μερικές φορές οδηγεί σε νέκρωση ή καρκινογένεση του ήπατος, κώμα και πολύ συχνά θάνατο του ξενιστή. Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουμε τα γενικά χαρακτηριστικά του ιού καθώς και τα κλινικά και παθολογικά χαρακτηριστικά της μόλυνσης από τον HBV, την εργαστηριακή διάγνωση, την πρόληψη της μόλυνσης αλλά και μια πιθανή θεραπευτική αντιμετώπιση της ηπατίτιδας από HBV.

Βασιλειάδης Σταύρος, Κολέ Χρήστος