Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνεται από τον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι ένας νομικός τίτλος προστασίας με διάρκεια 20 χρόνων, που χορηγείται στον δικαιούχο για επινοήματα νέα που εμπεριέχουν εφευρετική δραστηριότητα και είναι επιδεκτικά βιομηχανικής εφαρμογής.- Διπλώματα ευρεσιτεχνίας μπορεί να περιλαμβάνουν όχι μόνο νέα προϊόντα αλλά νέες χρήσεις παλαιών προϊόντων.
- Ένας από τους πιο σημαντικούς τρόπους δημιουργίας προστιθέμενης αξίας σε μία επιχείρηση είναι η κατοχύρωση των πνευματικών δικαιωμάτων της επιχείρησης με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
- Μια πατέντα παρέχει στον εφευρέτη της τη δυνατότητα να αποκλείει πιθανούς ανταγωνιστές από το να κατασκευάζουν, να πουλούν ή να χρησιμοποιούν μια εφεύρεση για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, επιτρέποντας στην επιχείρηση να εκμεταλλεύεται μονοπωλιακά το προιόν της εφεύρεσης.
- Ειδικότερα στο χώρο της βιοτεχνολογίας ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αποτελεί το σημαντικότερο – σε πολλές περιπτώσεις το μοναδικό – κεφάλαιο μιας εταιρίας, δεδομένου ότι ο χρόνος που απαιτείται προκειμένου μια εφεύρεση να καταλήξει σε ένα εμπορικό προιόν ανέρχεται σε πολλές περιπτώσεις στα 8-12 χρόνια.
Μπορεί να κατοχυρωθεί εφεύρεση που έχει ως αντικείμενο:
- Ένα προίον που αποτελείται από βιολογικό υλικό ή περιέχει τέτοιο υλικό ή αφορά μια μέθοδο παραγωγής, επεξεργασίας ή χρησιμοποίησης βιολογικού υλικού (ως βιολογικό υλικό ορίζεται το υλικό που περιέχει γενετικές πληροφορίες και μπορεί να αυτοαναπαραχθεί ή να αναπαραχθεί μέσα σε ένα βιολογικό σύστημα.
- Μπορεί να κατοχυρωθεί και βιολογικό υλικό το οποίο προυπήρχε στη φύση που όμως έχει απομονωθεί από το φυσικό του περιβάλλον ή έχει παραχθεί με τη βοήθεια τεχνικής μεθόδου.
- Ενώ όμως επιτρέπεται η κατοχή βιολογικού υλικού (δηλ και ζώων και φυτών) με Δ.Ε., τι συμβαίνει με τις φυτικές ποικιλίες και τις φυλές ζώων. Αυτές ρητά εξαιρούνται από τη δυνατότητα κατοχής με Δ.Ε. Οι εφευρέσεις που έχουν ως αντικείμενο φυτά ή ζώα κατοχυρώνονται με Δ.Ε στο βαθμό που η εφαρμογή τους δεν περιορίζεται τεχνικά σε μια φυτική ή ζωική ποικιλία.
- Το ανθρώπινο σώμα στα διάφορα στάδια του σχηματισμού και της ανάπτυξης του, καθώς και η απλή ανακάλυψη ενός από τα επιμέρους στοιχεία του συμπεριλαμβανομένης της ακολουθίας ή της μερικής ακολουθίας γονιδίου, δεν μπορούν να αποτελούν εφευρέσεις επιδεκτικές κατοχής με Δ.Ε.
- Η διαπίστωση της ύπαρξης στη φύση μιας ουσίας αποτελεί ανακάλυψη. Ενώ όμως η φύση δεν πατεντάρεται, ένα στοιχείο το οποίο έχει απομονωθεί από τη φύση, ακόμα και από το ανθρώπινο σώμα, ή έχει παραχθεί με τεχνική διαδικασία μπορεί να αποτελεί εφεύρεση επιδεκτική κατοχύρωσης με Δ.Ε.
- Μπορεί να πατενταριστεί και η βιομηχανική εφαρμογή μιας ακολουθίας ή μιας μερικής ακολουθίας ενός γονιδίου υπό την προυπόθεση ότι η βιομηχανική αυτή εφαρμογή αναφέρεται συγκεκριμένα στην αίτηση χορήγησης Δ.Ε.
- οι μέθοδοι κλωνοποίησης ανθρώπων.
- οι διαδικασίες τροποποίησης της βασικής γενετικής ταυτότητας του ανθρώπινου όντος.
- οι χρήσεις ανθρώπινων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς.
- οι μέθοδοι τροποποίησης της γενετικής ταυτότητας ζώων που ενδέχεται να προκαλούν ταλαιπωρίες και σωματικές αναπηρίες σε αυτά χωρίς ουσιαστικό ιατρικό αντίκρισμα για τον άνθρωπο ή τα ζώα.
Δομή :
- Τίτλος και περίληψη εφεύρεσης.
- Περιγραφή επιστημονικού υπόβαθρου.
- Περιγραφή εφέυρεσης.
- Παραδείγματα εφαρμογής της εφεύρεσης.
- Αξιώσεις, που αποτελούν το σημαντικότερο σημείο της εφεύρεσης εφόσον περιγράφουν ειδικά το περιεχόμενο της απαιτούμενης προστασίας.
- Κριτήριο του νέου: ο ορισμός του νέου βασίζεται στη σύγκριση της εφεύρεσης με το σύνολο της γνώσης, πριν την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης για τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
- Κριτήριο της εφευρετικής δραστηριότητας: το κριτήριο αυτό αξιολογεί κατά πόσο ο ειδικός στο σχετικό πεδίο της εφεύρεσης θεωρεί ότι αυτή δεν προκύπτει με εμφανή τρόπο από την κοινή γνώση έως την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης.
- Κριτήριο της βιομηχανικής εφαρμογής: το κριτήριο αυτό αξιολογεί αν η αίτηση περιγράφει με σαφήνεια τον τρόπο με τον οποίο ο ειδικός στο πεδίο της εφεύρεσης μπορεί να αναπτύξει παραγωγική δραστηριότητα που να βασίζεται στο αντικείμενο της δραστηριότητας. Επιπρόσθετα η χρονική στιγμή της κατάθεσης παίζει ιδιαίτερο ρόλο για δύο κυρίως λόγους:
--α) είναι πιθανό οι ανταγωνιστές που εργάζονται στον ίδιο χώρο να βρίσκονται σε αντίστοιχη διαδικασία συγγραφής και κατάθεσης. Στη περίπτωση αυτή αυτός που θα αποκομίσει τα οφέλη από την απόδοση του διπλώματος είναι ο πρώτος καταθέτης – αν και στις ΗΠΑ σε αντίθεση με την ευρωπαική πρακτική, δεν έχει σημασία ο χρόνος κατάθεσης, αλλά ο χρόνος που έγινε η εφεύρεση.
--β) ειδικότερα για την περίπτωση ερευνητών που εργάζονται σε ακαδημαικά ινστιτούτα όπου πολλές φορές πρωταρχικός στόχος είναι η υποβολή και δημοσίευση επιστημονικών εργασιών, η κατάθεση αίτησης διπκλώματος ευρεσιτεχνίας πρέπει να προηγείται της δημοσίευσης επιστημονικής εργασίας. Σε αντίθετη περίπτωση η δημοσίευση αποτελεί μέρος της διαθέσιμης γνώσης (prior art) και άρα η αίτηση θα απορριφθεί. Ας σημειωθεί ότι και σε αυτή τη περίπτωση σε αντίθεση με την ευρωπαική πρακτική ο καταθέτης έχει τη δυνατότητα να καταθέσει αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας μέχρι και ένα χρόνο μετά τη δημοσίευση της αντίστοιχης επιστημονικής εργασίας. - Η απόδοση μιας πατέντας σε ένα δικαιούχο δεν υποχρεώνει τον τελευταίο να αναπτύξει εμπορικά την εφεύρεση του. Ο δικαιούχος έχει το δικαίωμα να μεταβιβάσει την εφεύρεση ή τα δικαιώματα εμπορικής εκμετάλλευσης της σε τρίτους, διατηρώντας δικαιώματα που θα καθορίσει διαπραγματευόμενος με τον ενδιαφερόμενο.
- Η απόδοση ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ολοκληρωθεί η νομική διαδικασία προστασίας της εφεύρεσης. Για παράδειγμα είναι πιθανό κάποιος ανταγωνιστής να κρίνει ότι η συγκεκριμένη πατέντα δεν θα έπρεπε να έχει αποδοθεί, δεδομένου ότι υπάρχει απαγορευτική σχετική γνώση (prior art) η οποία δεν έγινε αντιληπτή κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Στη περίπτωση αυτή ο ανταγωνιστής έχει τη δυνατότητα μέσα σε χρονικό διάστημα που ορίζεται από το εκάστοτε γραφείο να καταθέσει αίτηση αντίθεσης (opposition) ζητώντας την τροποποίηση ή ακύρωση της πατέντας. Στη περίπτωση αυτή το γραφείο κατάθεσης επανεξετάζει το δίπλωμα με βάση τα στοιχεία που παρέχει ο ενάγοντας.
- Στον ελλαδικό χώρο με ποσοστό εθνικής χρηματοδότησης της έρευνας μόλις 0,7% του ΑΕΠ, η κατοχύρωση των ερευνητικών αποτελεσμάτων με διπλώματα ευρεσιτεχνίας και η συνακόλουθη προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων στην έρευνα αποτελούν ίσως το μοναδικό τρόπο για προώθηση της έρευνας, ανάπτυξη νέων προιόντων και γενικότερη αύξηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας στο χώρο της βιοτεχνολογίας.
- Υπηρεσιακή: είναι η εφεύρεση, την οποία πραγματοποιεί ο εργαζόμενος στο πλαίσιο σύμβασης εργασίας από την οποία απορρέει αξίωση εργοδότη (πανεπιστήμιο ή ερευνητικό κέντρο) και αντίστοιχη υποχρέωση του εργαζομένου για παροχή εφευρετικής εργασίας. Δικαιούχος της εφεύρεσης είναι εκ νόμου ο εργοδότης, ο εργαζόμενος δικαιούται να κατονομάζεται ως εφευρέτης στο σχετικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Εάν η εφεύρεση είναι ιδιαίτερα επωφελής για τον εργοδότη, τότε ο εργαζόμενος δικαιούται να αξιώσει από αυτόν πρόσθετη αμοιβή.
- Εξαρτημένη: πραγματοποιείται από εργαζόμενο μη τη χρήση υλικών, μέσων ή πληροφοριών της επιχείρησης του εργοδότη. Ο εργοδότης δικαιούται να εκμεταλλευτεί την εξαρτημένη εφεύρεση έναντι αμοιβής προς τον εφευρέτη, αναλόγως προς την οικονομική αξία της εφεύρεσης και τα κέρδη που αποφέρει.
- Ελεύθερη: ούτε εξαρτημένη ούτε υπηρεσιακή. Δικαιούχος είναι αποκλειστικά ο εργαζόμενος.
- Οι διατάξεις αναφορικά με την υπηρεσιακή και εξαρτημένη εφεύρεση είναι αναγκαστικού δικαίου δηλ διαφορετική εκ των προτέρων συμφωνία είναι άκυρη εφόσον περιορίζει τα δικαιώματα του εργαζομένου.
Κώστας Σύρμης
