ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

Ένας απρόσμενος ένοχος

Το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα διαθέτει τα εξής χαρακτηριστικά: Πρώτον εκπαιδεύεται: όταν προσβληθεί από κάποιον εισβολέα, τον μαθαίνει και αναπτύσσει ειδική για αυτόν ανοσία. Δεύτερον, αναπτύσσει ειδική μνήμη έναντι των εισβολέων που έχει δει. Τρίτον, παρουσιάζει ανοσολογική ανοχή, διακρίνει δηλ τα στοιχεία του οργανισμού του από τα ξένα και δεν στρέφεται εναντίον του εαυτού του. Τέταρτον, μπορεί να συνεργαστεί με όλα τα υπόλοιπα συστήματα του οργανισμού, όπως το νευρικό, το ενδοκρινικό και το μεταβολικό.
Η δράση του ανοσοποιητικού συστήματος ασκείται σε δύο επίπεδα: το πρώτο συνίσταται στη μη ειδική ανοσολογική απόκριση (φυσική ανοσία) και το δεύτερο στην ειδική (επίκτητη ανοσία). Με άλλα λόγια, ο οργανισμός αρχικώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει τους εισβολείς με ειδικούς φραγμούς, όπως το δέρμα και οι βλεννογόνοι, κ στη συνέχεια, με όπλα ειδικά σχεδιασμένα για τον καθέναν. Μακράν του να είναι παθητικοί, οι μη ειδικοί φραγμοί παράγουν ουσίες με έντονη αντιμικροβιακή δράση, όπως οι αμυντίνες που αδιακρίτως σκοτώνουν τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Επιπροσθέτως η φυσική ανοσία επιτυγχάνεται με τη δράση των φαγοκυττάρων και των φονικών κυττάρων, καθώς και την παραγωγή πρωτεϊνών, όπως οι κυτταροκίνες και η C αντιδρώσα πρωτεΐνη.
Προκειμένου να αναπτυχθεί η ειδική ανοσία απαιτείται ένα είδος συνομιλίας των διαφορετικών κυτταρικών τύπων του ανοσοποιητικού συστήματος. Μια κατηγορία φαγοκυττάρων της μη ειδικής ανοσίας, τα μακροφάγα, καταπίνουν τον εισβολέα, τον πέπτουν και στη συνέχεια διακοσμούν την εξωτερική επιφάνεια τους με κομμάτια του. Αυτή η πρωτότυπη διακόσμηση γίνεται για να παρουσιαστούν τα χαρακτηριστικά κομμάτια του εισβολέα στα κύτταρα – συστατικά της επίκτητης ανοσίας, στα Τα- λεμφοκύτταρα. Η αναγνώριση των τμημάτων του εισβολέα από τα Τα-λεμφοκύτταρα μπορεί να οδηγήσει είτε στην μετατροπή των Τα-λεμφοκυττάρων σε κυτταροτοξικά Τ κύτταρα (τα οποία σκοτώνουν τόσο τον εισβολέα όσο και τα προσβεβλημένα από αυτόν κύτταρα) είτε στην συνομιλία των Τα-λεμφοκυττάρων με τα Β λεμφοκύτταρα, τα οποία παράγουν ειδικά αντισώματα για την αντιμετώπιση του εισβολέα.
Τα αυτοάνοσα νοσήματα προκύπτουν από την απώλεια ενός εκ των τεσσάρων χαρακτηριστικών του ανοσοποιητικού συστήματος, της ανοσολογικής ανοχής. Ο λόγος για τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα μας μπορεί να ξεχωρίζει τον εαυτό του από τους ξένους δεν είναι σαφής.
Τα επιθηλιακά κύτταρα των εξωκρινών αδένων των ασθενών που πάσχουν από αυτοάνοση επιθηλίτιδα δεν είναι τα παθητικά θύματα ενός ανοσοποιητικού συστήματος που έχει χάσει τον μπούσουλα αλλά συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξη της νόσου. Ειδικότερα οι Έλληνες ερευνητές παρατήρησαν ότι τα επιθηλιακά κύτταρα διακοσμούν την επιφάνεια του με μόρια τα οποία όφειλαν να μην είναι εκεί, όπως μόρια του μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας, μόρια προφλεγμονωδών κυτταροκινών, μόρια που εμπλέκονται στην διαδικασία της απόπτωσης (του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου). Με άλλα λόγια, τα επιθηλιακά κύτταρα των εξωκρινών αδένων των ασθενών μεταμφιέζονται σε αντιγονο-παρουσιαστικά κύτταρα δηλ σε κύτταρα που παρουσιάζουν αντιγόνα στο ανοσοποιητικό σύστημα, με αποτέλεσμα να το διεγείρουν και να προκαλούν την αντίδρασή του, η οποία στην προκειμένη περίπτωση συνίσταται στην καταστροφή αρχικώς του επιθηλίου και στη συνέχεια ολόκληρου του εξωκρινούς αδένα.