Κλωνοποίηση: ένα γιγάντιο βήμα! Λόγος για ενθουσιασμό, ελπίδα – και επίσης επιφύλαξη!

Για πρώτη φορά επιστήμονες κατάφεραν να δημιουργήσουν εμβρυονικά κλωνοποιημένα έμβρυα, χρησιμοποιώντας το DNA ενός ενήλικου Πρωτεύοντος. Μια επαναστατική τεχνική έχει δώσει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να δημιουργήσουν ντουζίνες κλωνοποιημένων εμβρύων από ενήλικους πίθηκους– σ’ αυτήν την περίπτωση ένα 10χρονο αρσενικό πίθηκο “rhesus macaque” –, εγείροντας το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθεί η ίδια διαδικασία για να φτιαχτούν ανθρώπινα κλωνοποιημένα έμβρυα.
Η δουλειά ήταν υπό την καθοδήγηση του Δρ. Σουκράτ Μιταλίποφ, έναν Ρώσο επιστήμονα στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών Πρωτευόντων του Όρεγκον. Ο Δρ. Μιταλίποφ βοήθησε να στρωθεί ένας νέος δρόμος χειρισμού ωαρίων Πρωτευόντων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας κλωνοποίησης, η οποία εμπεριέχει σύντηξη κάθε ωαρίου με πυρήνα από κύτταρο δέρματος ενήλικου Πρωτεύοντος.
Είχε θεωρηθεί ότι υπάρχουν κάποιοι κληρονομήσιμοι φραγμοί στην Dolly-style κλωνοποίηση για όλα τα Πρωτεύοντα. Παρ’ όλα αυτά, η τελευταία έρευνα που διεξήχθη στο Όρεγκον υποδηλώνει ότι οι φραγμοί ήταν περισσότερο λόγω ελαττωματικής εργαστηριακής τεχνικής, παρά λόγω θεμελιώδη βιολογικού εμποδίου.
Ο Καθηγητής Don Wolf, που ήταν υπεύθυνος του Εθνικού Κέντρου Ερευνών Πρωτευόντων του Όρεγκον πριν τη πρόσφατη συνταξιοδότησή του, είπε πως η νέα διαδικασία είναι βασισμένη σε μια μικροσκοπική τεχνική που δεν χρησιμοποιεί υπεριώδη ακτινοβολία και χρωστικές, που φαίνεται να τραυματίζουν τα ωάρια Πρωτευόντων.
«Στην αρχή προσπαθήσαμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη τεχνική στους πιθήκους και εν αγνοία μας τραυματίζαμε το ωάριο. Έτσι ένα από τα σημεία “κλειδιά” ήταν να βγάλουμε αυτό το βήμα από τη διαδικασία,» είπε ο Δρ. Wolf. «Μπορούμε τώρα να παράγουμε κλωνοποιημένα βλαστοκύτταρα (έμβρυα) πιθήκων σε μια λογική συχνότητα που μας επιτρέπει… να μελετήσουμε τη κλωνοποιημένη βλαστοκύστη». Σε συνεργασία με μια ομάδα από την Κίνα, έχει μέχρι στιγμής παρήχθησαν περίπου 100 κλωνοποιημένα έμβρυα που εμφυτεύτηκαν σε περίπου 50 θηλυκά Μακάκουα, αλλά κανένα δεν απέδωσε πλήρη εγκυμοσύνη. «Είναι πιθανό ότι απλά έχουμε κακή τύχη- χρειάστηκαν 277 προσπάθειες, για παράδειγμα ώστε να δημιουργηθεί η προβατίνα Dolly, ο πρώτος κλώνος ενός ενήλικου θηλαστικού. Είναι δυνατόν να παράγουμε 1 στις 20 ή 1 στις 30 κλωνοποιημένες βλαστοκύστεις που είναι φυσιολογικές και ικανές να προάγουν εγκυμοσύνη και απλά δεν τις βάλαμε στο ζώο-δέκτη στη σωστή στιγμή ώστε να επιτραπεί η εμφύτευση και να προκύψει εγκυμοσύνη,» είπε ο Καθηγητής Wolf. «Η προσοχή, τώρα, στρέφεται στη θεραπευτική κλωνοποίηση και στη χρήση του Μη-Ανθρώπινου Πρωτεύοντος ως παράδειγμα θεραπευτικής κλωνοποίησης για το τι μπορούμε να κάνουμε κλινικά».
Αυτό έχει ενδιαφέρουσες ιατρικές επιπτώσεις. Θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα για το επόμενο στάδιο της θεραπευτικής κλωνοποίησης. Τη δημιουργία από βλαστοκύτταρα ιστώδη, μυϊκών και νευρικών μοσχευμάτων τα οποία δε θα απορρίπτονταν, μιας και θα ήταν φτιαγμένα από το ίδιο το DNA του ασθενή. Τα άτομα που πάσχουν από Πάρκινσον, Αλτσχάιμερ, καρδιοπάθειες, διαβήτη και τραυματισμούς της σπονδυλικής στήλης θα μπορούσαν ενδεχομένως να ωφεληθούν.
Μέχρι στιγμής η επιτυχία στην κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων είναι άπιαστη. Οι υποστηρίξεις ενός Νοτιο-Κορεάτικου εργαστηρίου το 2004 αποδείχθηκαν απατηλές. Το άλλο καταγεγραμμένο παράδειγμα ανθρώπινου εμβρυονικού κλώνου πέθανε μετά από λίγες ημέρες. Και η δουλειά δεν έχει ακόμα αντιγραφεί. Αλλά αυτή η τελευταία έρευνα, που θα δημοσιευτεί στο περιοδικό «Nature» αυτό το μήνα φαίνεται να υπόσχεται μια επαναστατική πρόοδο
Η ομάδα του Όρεγκον με την δημοσίευση των αποτελεσμάτων της έρευνάς της επίσης θα επιδείξει ότι είναι ικανοί να απομονώσουν βλαστοκύτταρα από τα κλωνοποιημένα έμβρυα και κατάφεραν στο εργαστήριο να προωθήσουν αυτά τα εμβρυονικά κύτταρα ώστε να αναπτηχθούν σε ώριμα καρδιακά κύτταρα και εγκεφαλικούς νευρώνες.
Αλλά η άλλη όψη του νομίσματος είναι πως αν αυτό αποδειχθεί αληθές θα μπορούσε να βοηθήσει έναν «τρελό επιστήμονα» να παράγει ένα κλωνοποιημένο μωρό! Πιθανώς οι αντίπαλοι της κλωνοποίησης, να υποστηρίξουν πως η νέα τεχνική χειρισμού ωαρίων από Πρωτεύοντα, για την βελτίωση της αποτελεσματικότητας της κλωνοποίησης, να οδηγήσει σε αύξηση των προσπαθειών για τη δημιουργία – και την καταστροφή – ανθρώπινων κλωνοποιημένων εμβρύων για ερευνητικούς σκοπούς. Αλλά το πιο ισχυρό επιχείρημα κατά αυτής της πρακτικής είναι ότι θα ήταν απάνθρωπη για το ίδιο το κλωνοποιημένο μωρό. «Τα κλωνοποιημένα ζώα δεν αποτελούν υγιή δείγματα, αφού τα περισσότερα υποφέρουν από γενετικά ελαττώματα». Όπως ένας από τους “δημιουργούς” της Dolly, ο Καθηγητής Ian Wilmut εξηγεί, η κλωνοποίηση ανθρώπων είναι επικίνδυνη και ανεύθυνη.
Η ανθρώπινη “αναπαραγωγική κλωνοποίηση” είναι σίγουρα ένα ανησυχητικό ενδεχόμενο. Αλλά αυτό δεν είναι λόγος για φόβους και αποδοκιμασίες για έρευνες ανάλογες μ’ αυτήν που πήρε μέρος στο Όρεγκον. Ούτε είναι δικαιολογία για πανικό. Περισσότερο, ενισχύει την ανάγκη να «δομηθούν» νομικά μέτρα προστασίας στις κοινωνίες κατά ανήθικών εφαρμογών αυτών των συναρπαστικών νέων επιστημονικών τεχνικών.
Η “αναπαραγωγική κλωνοποίηση” έχει απαγορευτεί σε περίπου 50 χώρες του κόσμου, κάτι που σημαίνει ότι είναι ακόμα παράνομο στην πλειοψηφία των εθνών. Οι προσπάθειες από τα Ηνωμένα Έθνη να σχηματιστεί μια διεθνή νομική απαγόρευση πριν μερικά χρόνια, βάλτωσαν επειδή μερικές χώρες θέλανε ολική απαγόρευση όλων των τύπων κλωνοποίησης – όπως της “θεραπευτικής κλωνοποίησης” – στην οποία η Βρετανία και άλλες χώρες αντιτάσσονταν. Μια ολική απαγόρευση θα ήταν εντελώς υπερβολική, γιατί θα έβαζε τέλος στις προσπάθειες έγκριτων επιστημόνων για προαγωγή της κλωνοποίησης καθαρά για θεραπευτικούς σκοπούς.
Το πρόβλημα που όλοι αντιμετωπίζουμε είναι ότι η επιστήμη δεν είναι στατική και οι φαινομενικές τεχνικές δυσκολίες μπορούν να ξεπεραστούν μέσα σε μια νύχτα. Αν η κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων γίνει ακριβής και αξιόπιστη, τότε κάποιος, κάπου μπορεί να προσπαθήσει να εμφυτεύσει κλωνοποιημένο έμβρυο σε γυναικεία μήτρα. Μπορεί να μην μπορούμε να σταματήσουμε μια τόσο τρομαχτική εξέλιξη…

Μια σύντομη αναδρομή της Κλωνοποίησης:
Η τεχνική κλωνοποίησης πιθήκου είναι η ίδια βασική διαδικασία που κατέληξε στη Dolly το πρόβατο. Ο πυρήνας ενός υγιούς, μη γονιμοποιημένου ωαρίου αφαιρείται και ένας άλλος πυρήνας από ώριμο κύτταρο δέρματος ενός ενήλικου ζώου εισάγεται μέσα στο ωάριο. Με προσεχτικό συγχρονισμό και τη χρήση ηλεκτρικών παλμών, μπορεί να δημιουργηθεί ένα έμβρυο, το οποίο είναι ο γενετικός κλώνος του δότη δερματικού ιστού. Είναι δυνατόν να εμφυτευτούν έμβρυα που δημιουργήθηκαν με αυτό τον τρόπο μέσα σε μήτρα και να παραχθούν κλωνοποιημένα ζώα. Αυτή η αποκαλούμενη “αναπαραγωγική κλωνοποίηση” έχει εφαρμοστεί σε μια ποικιλία ζώων, συμπεριλαμβανομένων:

*Αγελάδα: Πολλά οικόσιτα βοοειδή έχουν επιτυχώς κλωνοποιηθεί. Η πρώτη απόπειρα να κλωνοποιηθεί ένα υπό εξαφάνιση είδος ήταν ο ‘Νώε’, ένα σπάνιο gaur βόδι της Ινδίας, το οποίο κλωνοποιήθηκε στις ΗΠΑ το 2001 αλλά πέθανε 48 ώρες μετά τη γέννηση.
*Ποντίκι: Η Cumulina ήταν ένα κοινό καφέ σπιτικό ποντίκι, που κλωνοποιήθηκε από ενήλικα κύτταρα στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης το 1997. Επέζησε μέχρι την ενηλικίωση και γέννησε δύο νεογνά, πριν πεθάνει τον Μάιο του 2000.
*Άλογο: Το πρώτο κλωνοποιημένο άλογο ονομαζόταν Prometea και γεννήθηκε στην Ιταλία το Μάιο του 2003.
*Γάτα: Ένα γατάκι ονόματι CopyCat γεννήθηκε το 2002 στο Τέξας, και γέννησε τρία γατάκια από φυσικό πατέρα το Σεπτέμβριο του 2006.
*Σκύλος: Το σκυλάκι Snuppy γεννήθηκε στη Νότια Κορέα. Όμως αμφιβολίες για την αυθεντικότητά του διασκορπίστηκαν από τα DNA τεστ. Η ομάδα επίσης κλωνοποίησε δύο μικρά λυκάκια, ονόματι Snuwolf και Snuwolffy χρησιμοποιώντας την ίδια διαδικασία. Επίσης γεννήθηκαν κλωνοποιημένα Αφγανικά κυνηγόσκυλα ονόματι Bona, Peace και Hope.

Δημήτρης Παπαποστόλου (Πηγή: Steve Connor- The Independent 12 Νοεμβρίου 2007)

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ

Η βιοτεχνολογία ως ένα σύγχρονο και δυναμικό τεχνολογικό πεδίο αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινή ζωή των κατοίκων τόσο του δυτικού όσο και του αναπτυσσόμενου κόσμου. Είναι επομένως σημαντικό οι σύγχρονες κοινωνίες να μπορούν να κατανοούν και να εκτιμούν τους κινδύνους και τα οφέλη της βιοτεχνολογίας, ώστε να επηρεάζουν τις εκάστοτε εξελίξεις προς τη σωστή κατεύθυνση. Η σωστή και υπεύθυνη ενημέρωση της κοινής γνώμης πάνω σε θέματα βιοτεχνολογίας είναι καθοριστικής σημασίας, δεδομένου ότι μόνο έτσι μπορεί να εξασφαλιστεί ότι η βιοτεχνολογία προοδεύει εις όφελος και όχι εις βάρος της κοινωνίας.
Ως νέοι επιστήμονες πρέπει να ευελπιστούμε στη δημιουργία ενός κόσμου όπου κάθε άνθρωπος θα έχει επαρκείς επιστημονικές γνώσεις ώστε να κατανοεί τον νέο πλούτο των γνώσεων και να μπορεί να τις εφαρμόζει με σύνεση. Μέχρι σήμερα, σημαντικός ρόλος ήταν να αποκτήσουμε την γνώση.Τώρα πρέπει να μπορούμε να τη μεταφέρουμε και στη κοινωνία .
Δείγμα της έλλειψης διαλόγου η χωρίς επιχειρήματα άρνηση της βιολογικής εξέλιξης. Διότι δεν είναι δυνατόν να εθελοτυφλούμε μπροστά στο ενιαίο της ζωής αφού από τα βακτήρια ως τον σύγχρονο άνθρωπο ρέει εξελικτικά ο ίδιος γενετικός κώδικας που αντανακλά αποδεδειγμένα τη βιοχημική ενότητα όλων των ειδών. Μπροστά στις ίδιες βασικές μεταβολικές ιδιότητες όλων των οργανισμών οι οποίοι χρησιμοποιούν μόνο 20 αμινοξέα για τις πρωτεΐνες τους και όχι 30 λ.χ. από τα 150 που υπάρχουν. Όπως επίσης μόνο πέντε αζωτούχες βάσεις για τα νουκλεινικά οξέα τους (DNA και RNA). Δεν είναι δυνατόν επίσης να αμφισβητείται η εξελικτική προέλευση του Homo Sapiens όταν ακόμα και εκλιπόντα είδη όπως ο Άνθρωπος του Νεάντερνταλ είχε τον ίδιο γενετικό κώδικα όπως βρέθηκε πρόσφατα στο απολιθωμένο DNA.
Τι χρειάζεται λοιπόν. Χρειάζεται η διάχυση της επιστημονικής γνώσης στη κοινωνία με την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή των πολιτών. Χρειάζονται δράσεις (π.χ ημερίδες αλλά και ενημερωτικές καμπάνιες) που θα συντελέσουν στην ενημέρωση της κοινωνίας και στην έναρξη διαλόγου γύρω από τα ζητήματα που σχετίζονται με την βιοτεχνολογία. Χρειάζεται συζήτηση για την υπεύθυνη χρήση των γενωμικών πληροφοριών καθώς και συνεργασία επιστημόνων αλλά και πολιτών αλλά και λοιπών φορέων σε ένα ελεύθερο περιβάλλον διαλόγου. Μια ανοιχτή κοινότητα ελεύθερα συνεργαζόμενων επιστημόνων και πολιτών που μοιράζονται σκέψεις, ιδέες και συναποφασίζουν
Επίσης οι κυβερνήσεις έχουν την ευθύνη να ενημερώνουν πλήρως και υπεύθυνα τους πολίτες τους για τις νέες εξελίξεις στη βιοτεχνολογία. Στη σωστή ενημέρωση των πολιτών, ιδιαίτερα εποικοδομητική μπορεί να είναι η δράση των ΜΜΕ. Ο επιχειρηματικός κόσμος θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη με σεβασμό τους προβληματισμούς και τις ανησυχίες των καταναλωτών και να εξασφαλίσει την αποτελεσματικότητα, ποιότητα και ασφάλεια των παραγόμενων βιοτεχνολογικών αγαθών.
Η κοινωνία φαίνεται περισσότερο αμήχανα γοητευμένη και αισιόδοξη παρά τρομοκρατημένη. Και έχει πιθανότητα τόσο ανάγκη από το όνειρο όση και από την πραγματικότητα. Πρέπει λοιπόν παράλληλα με την πρόοδο στην έρευνα και την τεχνολογία, να γίνουν βήματα ώστε να εξασφαλιστεί η ενημέρωση και κατανόηση του κοινού. Να εντατικοποιηθεί η δημόσια ευθύνη σε επιστημονικό επίπεδο.

Κώστας Σύρμης

Πληθώρα γενετικών βλαβών ανιχνεύεται στον καρκίνο του πνεύμονα

Γενετικές αναλύσεις στους όγκους εκατοντάδων ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα αποκαλύπτουν μια πληθώρα μεταλλάξεων που δημιουργούν το υπόβαθρο για την εμφάνιση της ασθένειας. Δεκάδες ερευνητικά ινστιτούτα θα συνεχίζουν τώρα την ανάλυση και σε άλλες μορφές καρκίνου. «Αυτή η εικόνα του γονιδιώματος του καρκίνου του πνεύμονα δεν έχει προηγούμενο, τόσο στην έκταση όσο και στο βάθος της» σχολίασε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Μάθιου Μέγιερσον του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και του ΜΙΤ.Σε συνεργασία με άλλα πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, ο Μάγιερσον εξέτασε 500 δείγματα από ασθενείς με αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα, την πλέον συνήθη μορφή καρκίνου του πνεύμονα, που αντιστοιχεί σε σχεδόν 30% των κρουσμάτων.Η ανάλυση αποκάλυψε 57 διαφορετικές μεταλλάξεις που παρατηρούνται συχνά στον καρκίνο του πνεύμονα, από τις οποίες οι 40 αφορούν γονίδια που δεν είχαν συνδεθεί ως σήμερα με την ασθένεια.Η έρευνα βασίζεται στην πεποίθηση ότι ο καρκίνος οφείλεται σε μια σειρά μεταλλάξεων που με τα χρόνια συσσωρεύονται στα κύτταρα και προκαλούν τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό τους.Περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανακάλυψη μεταλλάξεων στο γονίδιο NKX2-1, το οποίο είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη των κυψελίδων των πνευμόνων, μικροσκοπικών σάκων με αέρα όπου γίνεται η ανταλλαγή οξυγόνου-διοξειδίου του άνθρακα.Το NKX2-1 αναλαμβάνει το συντονισμό άλλων γονιδίων και είναι απολύτως απαραίτητο για την επιβίωση του ατόμου. Ωστόσο οι γενετικές βλάβες που ανιχνεύθηκαν στην τελευταία έρευνα, και αφορούν το 12% των όγκων του πνεύμονα, φαίνεται ότι προδιαθέτουν για αδενοκαρκίνωμα.Μια άλλη διαπίστωση είναι η παρουσία πολλαπλών αντιγράφων του γονιδίου HER2, το οποίο εμπλέκεται και σε επιθετική μορφή του καρκίνου του στήθους. Η βλάβη αυτή αντιμετωπίζεται με το φάρμακο Herceptin, το οποίο θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί στον καρκίνο του πνεύμονα.Η μελέτη, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature, αποτελεί την πρώτη φάση του διεθνούς Προγράμματος Προσδιορισμού Γενετικής Αλληλουχίας Όγκων. Το Πρόγραμμα με τη σειρά του θα αποτελέσει τη βάση για το φιλόδοξο Ατλαντα Γονιδιώματος Καρκίνου, ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτείται με αμερικανικά ομοσπονδιακά κονδύλια.

Χρήστος Δημήτριάδης (Πηγή: in.gr)