Στοιχεία από πολλές πηγές δείχνουν ότι περισσότερο από το 60 % των κρουσμάτων καρκίνου θα μπορούσε να προληφθεί με τις κατάλληλες αλλαγές στον τρόπο ζωής . Αυτό το υποδηλώνουν πολυάριθμα στοιχεία. Η διακύμανση λ.χ των κρουσμάτων ποικίλων μορφών καρκίνου από χώρα σε χώρα υποδηλώνει ότι υπάρχουν παράγοντες, πέρα από τη γενετική, που προκαλούν τη νόσο. Το μελάνωμα λ.χ είναι πάρα πολύ συχνό στην Αυστραλία αλλά πολύ σπάνιο στην Ιαπωνία, ενώ ο καρκίνος του πνεύμονα είναι εξαιρετικά συχνός σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ αλλά όχι στην Ινδία. Είναι σαφές ότι οι τεράστιες γεωγραφικές διακυμάνσεις που βλέπουμε δεν οφείλονται σε διαφορές στα γονίδια . Συνεπώς ευθύνονται και άλλοι παράγοντες. Υπάρχουν επίσης δύο επιδημιολογικά δεδομένα που υποστηρίζουν περισσότερο την άποψη αυτή: το ένα είναι ότι η διακοπή του καπνίσματος οδηγεί σε μείωση του κινδύνου αναπτύξεως καρκίνου του πνεύμονα και το δεύτερο ότι η διακοπή της ορμονοθεραπείας μετά την εμμηνόπαυση μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού .
Είναι πλέον καλά τεκμηριωμένο ότι οι διαφορές στη διατροφή, στον τρόπο ζωής και στο περιβάλλον παίζουν ζωτικό ρόλο στον καθορισμό των κρουσμάτων καρκίνου στις διάφορες περιοχές του πλανήτη. Μεταξύ των παραγόντων που ξέρουμε ή έστω υποπτευόμαστε ότι είναι αιτιολογικοί για τον ανθρώπινο καρκίνο συμπεριλαμβάνονται το κάπνισμα (ευθύνεται για το 34% των συνολικών κρουσμάτων καρκίνου), η ακολούθηση μιας διατροφής με πολλές θερμίδες και λίπη, λίγες φυτικές ίνες και πολλά τηγανητά φαγητά (παίζει ρόλο στο 37% των κρουσμάτων), το αλκοόλ και η ατμοσφαιρική ρύπανση .
Οι περισσότεροι καρκίνοι χρειάζονται πολύ και για να αναπτυχθούν -συνήθως περισσότερα από 30 χρόνια – γεγονός που σημαίνει ότι η ηλικία αποτελεί τον μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου δεδομένου ότι απαιτούνται εκατομμύρια κυτταρικές διαιρέσεις έως ότου φτάσουμε από τα φυσιολογικά κύτταρα σε ένα καρκινικό. Ο καρκίνος υπάρχει χιλιάδες χρόνια αλλά έως πολύ πρόσφατα οι άνθρωποι δεν ζούσαν αρκετά για να τον αναπτύξουν. Ο καρκίνος αποτελεί κυρίως τη νόσο των ηλικιωμένων και σήμερα καθίσταται ολοένα συχνότερος κυρίως λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης, ιδίως στις αναπτυγμένες χώρες.
Όλοι οι προαναφερθέντες παράγοντες έχουν την ίδια συνέπεια : επηρεάζουν το γενετικό υλικό, το DNA των κυττάρων , το οποίο φέρει τις απαραίτητες οδηγίες που λένε σε ένα κύτταρο πότε πρέπει να αναπτυχθεί και πότε να σταματήσει. Στη διάρκεια της διαδικασίας της κυτταρικής μεταμόρφωσης που τελικά οδηγεί στη δημιουργία ενός καρκινικού κυττάρου, τα χρωμοσώματα και το DNA των προγόνων αυτού του κυττάρου έχουν υποστεί βλάβες με πολλούς τρόπους – και τα αλλοιωμένα γονίδια στο DNA είναι αυτά που τελικά κάνουν το τελευταίο κύτταρο να αρχίσει να αναπτύσσεται με φυσιολογικό τρόπο . Θα πρέπει να υπάρξουν αλλεπάλληλες βλάβες στα γονίδια και σε αρκετά τμήματα DNA για να διαταραχθούν όλοι οι ζωτικής σημασίας μηχανισμοί που ελέγχουν τον ρυθμό πολλαπλασιασμού του κυττάρου.
Σήμερα ξέρουμε ότι μικρό ποσοστό των καρκινικών κυττάρων είναι βλαστικά και λειτουργούν όπως η βασίλισσα μέλισσα στη κυψέλη: παράγουν το κύριο τμήμα των καρκινικών κυττάρων του όγκου. Ενώ όμως η βασίλισσα ζει πολύ καιρό και κάνει πάρα πολλά παιδιά, το κύριο τμήμα των καρκινικών κυττάρων του όγκου δεν πολλαπλασιάζεται. Όταν κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πιστεύουμε ότι θα ανοίξει ο δρόμος για την επινόηση νέων όπλων που θα βελτιώσουν δραματικά τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου.
Τα καρκινικά κύτταρα δεν επινοούν κάποια τρικ για να διηθήσουν τους παρακείμενους ιστούς και να μετασταθούν στη συνέχεια , αλλά εκμεταλλεύονται βιολογικούς μηχανισμούς του σώματος οι οποίοι λειτουργούσαν κατά την εμβρυική ζωή . Στη πραγματικότητα , οι καρκίνοι ενεργοποιούν εκ νέου προγράμματα βιολογικής συμπεριφοράς τα λειτούργησαν στα πρώτα στάδια της εμβρυϊκής ζωής για να επιτρέψουν στα κύτταρα του αναπτυσσόμενου εμβρύου να μετακινηθούν από το ένα σημείο σε άλλο ώστε να δημιουργηθεί τελικά το πλήρες έμβρυο .
Για να κινηθούμε με επιτυχία προς τη πρόληψη του καρκίνου πρέπει να ενοποιηθεί το ευρύ φάσμα της επιστημονικής γνώσης , να υπάρξει πολιτική βούληση για να εξευρεθούν οι απαιτούμενοι πόροι και να έχουμε μια σαφή κοινωνική στρατηγική . Η κοινωνική στρατηγική θα συμπεριλαμβάνει τις υπηρεσίες που θα παρέχουν οι επαγγελματίες της υγείας , τις νομοθετικές ρυθμίσεις που θα μειώνουν τον κίνδυνο για την κοινωνία (όπως η φορολόγηση στα προϊόντα καπνού ) και τις αλλαγές στη κοινότητα που θα κάνει κάθε ένας από εμάς για να μειώσει τον δικό του κίνδυνο καρκίνου . Ευρύτερα οφέλη θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσω πολιτικών για το κάπνισμα και την άσκηση . Δεδομένου ότι το κάπνισμα αποτελεί 11 διαφορετικές μορφές καρκίνου , η προτεραιότητα πρέπει να είναι οι στρατηγικές που θα το ελαττώσουν πιο αποτελεσματικά . Η εκπαίδευση και οι νομοθετικές προσπάθειες που θα στοχεύσουν στους νέους θα μπορούσαν να καθυστερήσουν την έναρξη του καπνίσματος , ενώ οι υπάρχουσες φαρμακευτικές θεραπείες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους καπνιστές να κόψουν το κάπνισμα . Οι νομοθετικές ρυθμίσεις θα έχουν ρόλο στον περιορισμό της διαφήμισης και προώθησης του καπνίσματος στους νέους , ενώ ρυθμίσεις για καθαρό αέρα στους εσωτερικούς χώρους θα μπορούσαν να βοηθήσουν τα προγράμματα διακοπής του καπνίσματος και να προστατεύσουν τους εργαζομένους από το παθητικό κάπνισμα στο χώρο εργασίας .
Κώστας Σύρμης
Είναι πλέον καλά τεκμηριωμένο ότι οι διαφορές στη διατροφή, στον τρόπο ζωής και στο περιβάλλον παίζουν ζωτικό ρόλο στον καθορισμό των κρουσμάτων καρκίνου στις διάφορες περιοχές του πλανήτη. Μεταξύ των παραγόντων που ξέρουμε ή έστω υποπτευόμαστε ότι είναι αιτιολογικοί για τον ανθρώπινο καρκίνο συμπεριλαμβάνονται το κάπνισμα (ευθύνεται για το 34% των συνολικών κρουσμάτων καρκίνου), η ακολούθηση μιας διατροφής με πολλές θερμίδες και λίπη, λίγες φυτικές ίνες και πολλά τηγανητά φαγητά (παίζει ρόλο στο 37% των κρουσμάτων), το αλκοόλ και η ατμοσφαιρική ρύπανση .
Οι περισσότεροι καρκίνοι χρειάζονται πολύ και για να αναπτυχθούν -συνήθως περισσότερα από 30 χρόνια – γεγονός που σημαίνει ότι η ηλικία αποτελεί τον μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου δεδομένου ότι απαιτούνται εκατομμύρια κυτταρικές διαιρέσεις έως ότου φτάσουμε από τα φυσιολογικά κύτταρα σε ένα καρκινικό. Ο καρκίνος υπάρχει χιλιάδες χρόνια αλλά έως πολύ πρόσφατα οι άνθρωποι δεν ζούσαν αρκετά για να τον αναπτύξουν. Ο καρκίνος αποτελεί κυρίως τη νόσο των ηλικιωμένων και σήμερα καθίσταται ολοένα συχνότερος κυρίως λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης, ιδίως στις αναπτυγμένες χώρες.
Όλοι οι προαναφερθέντες παράγοντες έχουν την ίδια συνέπεια : επηρεάζουν το γενετικό υλικό, το DNA των κυττάρων , το οποίο φέρει τις απαραίτητες οδηγίες που λένε σε ένα κύτταρο πότε πρέπει να αναπτυχθεί και πότε να σταματήσει. Στη διάρκεια της διαδικασίας της κυτταρικής μεταμόρφωσης που τελικά οδηγεί στη δημιουργία ενός καρκινικού κυττάρου, τα χρωμοσώματα και το DNA των προγόνων αυτού του κυττάρου έχουν υποστεί βλάβες με πολλούς τρόπους – και τα αλλοιωμένα γονίδια στο DNA είναι αυτά που τελικά κάνουν το τελευταίο κύτταρο να αρχίσει να αναπτύσσεται με φυσιολογικό τρόπο . Θα πρέπει να υπάρξουν αλλεπάλληλες βλάβες στα γονίδια και σε αρκετά τμήματα DNA για να διαταραχθούν όλοι οι ζωτικής σημασίας μηχανισμοί που ελέγχουν τον ρυθμό πολλαπλασιασμού του κυττάρου.
Σήμερα ξέρουμε ότι μικρό ποσοστό των καρκινικών κυττάρων είναι βλαστικά και λειτουργούν όπως η βασίλισσα μέλισσα στη κυψέλη: παράγουν το κύριο τμήμα των καρκινικών κυττάρων του όγκου. Ενώ όμως η βασίλισσα ζει πολύ καιρό και κάνει πάρα πολλά παιδιά, το κύριο τμήμα των καρκινικών κυττάρων του όγκου δεν πολλαπλασιάζεται. Όταν κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πιστεύουμε ότι θα ανοίξει ο δρόμος για την επινόηση νέων όπλων που θα βελτιώσουν δραματικά τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου.
Τα καρκινικά κύτταρα δεν επινοούν κάποια τρικ για να διηθήσουν τους παρακείμενους ιστούς και να μετασταθούν στη συνέχεια , αλλά εκμεταλλεύονται βιολογικούς μηχανισμούς του σώματος οι οποίοι λειτουργούσαν κατά την εμβρυική ζωή . Στη πραγματικότητα , οι καρκίνοι ενεργοποιούν εκ νέου προγράμματα βιολογικής συμπεριφοράς τα λειτούργησαν στα πρώτα στάδια της εμβρυϊκής ζωής για να επιτρέψουν στα κύτταρα του αναπτυσσόμενου εμβρύου να μετακινηθούν από το ένα σημείο σε άλλο ώστε να δημιουργηθεί τελικά το πλήρες έμβρυο .
Για να κινηθούμε με επιτυχία προς τη πρόληψη του καρκίνου πρέπει να ενοποιηθεί το ευρύ φάσμα της επιστημονικής γνώσης , να υπάρξει πολιτική βούληση για να εξευρεθούν οι απαιτούμενοι πόροι και να έχουμε μια σαφή κοινωνική στρατηγική . Η κοινωνική στρατηγική θα συμπεριλαμβάνει τις υπηρεσίες που θα παρέχουν οι επαγγελματίες της υγείας , τις νομοθετικές ρυθμίσεις που θα μειώνουν τον κίνδυνο για την κοινωνία (όπως η φορολόγηση στα προϊόντα καπνού ) και τις αλλαγές στη κοινότητα που θα κάνει κάθε ένας από εμάς για να μειώσει τον δικό του κίνδυνο καρκίνου . Ευρύτερα οφέλη θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσω πολιτικών για το κάπνισμα και την άσκηση . Δεδομένου ότι το κάπνισμα αποτελεί 11 διαφορετικές μορφές καρκίνου , η προτεραιότητα πρέπει να είναι οι στρατηγικές που θα το ελαττώσουν πιο αποτελεσματικά . Η εκπαίδευση και οι νομοθετικές προσπάθειες που θα στοχεύσουν στους νέους θα μπορούσαν να καθυστερήσουν την έναρξη του καπνίσματος , ενώ οι υπάρχουσες φαρμακευτικές θεραπείες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους καπνιστές να κόψουν το κάπνισμα . Οι νομοθετικές ρυθμίσεις θα έχουν ρόλο στον περιορισμό της διαφήμισης και προώθησης του καπνίσματος στους νέους , ενώ ρυθμίσεις για καθαρό αέρα στους εσωτερικούς χώρους θα μπορούσαν να βοηθήσουν τα προγράμματα διακοπής του καπνίσματος και να προστατεύσουν τους εργαζομένους από το παθητικό κάπνισμα στο χώρο εργασίας .
Κώστας Σύρμης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου