Σύγχρονη βιολογία και Ελληνική μέση εκπαίδευση

Παρ'ολο που εδώ και αρκετά χρόνια οι γενετιστές έχουν ερευνήσει σε μεγάλο βάθος την γενετική σύσταση και εξέλιξη των διαφόρων ανθρώπινων πληθυσμών ανατρέποντας κάθε αυθαίρετη και αντιεπιστημονική θεωρία που βασιζόταν σε ιστορικές αναφορές και γλωσσολογικές αναλύσεις,στην σημερινή Ελλάδα τα σχολικά βιβλία έχουν μείνει 50 χρονια πίσω γράφοντας για ανύπαρκτες προϊστορικές φυλές (Ινδοευρωπαίοι κλπ),για μετακινήσεις πληθυσμών απο άγνωστες σχεδόν κοιτίδες όπως η δήθεν κάθοδος των Ελληνικών φύλων απο βόρειες περιοχές αποσπαζόμενων απο μια μεγάλη ''μητρική'' πληθυσμιακή ομάδα,για αγνώστου καταγωγής ''προελληνικές φυλές''που κατοικούσαν -απο πότε άραγε?- στην προιστορική Ελλάδα και τις οποίες βρήκαν οι κατέλθοντες Έλληνες ήδη εγκατεστήμενες στον μείζονα Ελλαδικό χώρο και τέλος για την ''ευτυχή κατάληξη'' των υπολοίπων ανθρώπων της ''μητρικής'' ομάδας που αφού περιπλανήθηκε για πολλά χρόνια ανά την Ευρασία εγκαταστάθηκε τελικώς στον γεωγραφικό χώρο που σήμερα αποκαλούμε Ευρώπη αλλά και σε κάποιες περιοχές της πρόσω Ασίας.

Απο την δεκαετία του '80 αρκετοί γενετιστές προέβησαν σε γενετικές έρευνες που κατέδειξαν την ετερογένεια των ευρωπαικών πληθυσμών με κορυφαία έρευνα αυτή του καθηγητή γενετικής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Bryan Sykes πανω στο μιτοχονδριακό DNA (MtDNA) χιλιάδων ευρωπαίων αποδεικνύοντας οτι οι λαοί της Ευρώπης αποτελούνται απο τουλάχιστον 7 διαφορετικές γενετικές ομάδες που εγκαταστάθηκαν στις διάφορες περιοχές της Ευρώπης μέσω ανεξάρτητης πορείας και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Εξέδωσε μάλιστα λόγω μεγάλου ενδιαφέροντος απο πολύ κόσμο και ενα βιβλίο που με εκλαικεύμενο τρόπο εξηγεί τα αποτελέσματα της ερευνάς του και εξιστορεί τις περιπέτειες και τις δυσκολίες που πέρασε μέχρι να ολοκληρώσει την έρευνα.(Bryan Sykes-The Seven Daughters of Eve,2001).Το βιβλίο έγινε σύντομα best seller και εξακολουθεί να πουλά χιλιάδες αντίτυπα κάθε χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το προαναφερθέν θέμα ειναι συναφές με την απάλειψη του κεφαλαίου της εξελικτικής θεωρίας απο την διδακτέα ύλη του βιβλίου βιολογίας γενικής παιδείας της Γ' λυκείου μετά απο παρέμβαση της εκκλησίας αφού και στις δύο περιπτώσεις έχουμε τους μαθητές να εισάγονται στο πανεπιστήμιο με έλλειψη απαραιτήτων γνώσεων και αντιλήψεων για να την συνέχιση των σπουδών τους.

Πρέπει τα βιβλία ιστορίας να μην ασχολούνται ιδιαίτερα με θέματα που δεν άπτονται του αντικειμένου τους (π.χ. καταγωγή και μετακινήσεις πληθυσμών) και η ύλη των σχολικών βιβλίων βιολογίας να μην υπόκειται σε θρησκευτικούς ελέγχους για αφαίρεση ''αιρετικών'' θεωριών οπως η εξελικτική θεωρία.

Σε μια εποχή που η επιστήμη τρέχει με ιλλιγιώδεις ρυθμούς πρέπει οι εκάστοτε υπεύθυνοι για τα διδακτικά προγράμματα της μέσης εκπαίδευσης να ενημερώνονται συνεχώς για τις επιστημονικές εξελίξεις και να αναμορφώνουν κατάλληλα τα σχολικά βιβλία ώστε οι μαθητές να μην διδάσκονται παρωχημένες (εώς και γελοίες) θεωρίες του παρελθόντος.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΒΟΥΝΙΣΙΟΣ - ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

H ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Βασικές αρχές:

Η θεωρία της εξέλιξης εξηγεί γιατί τα πλάσματα της γης εμφανίζουν τέτοια πολυπλοκότητα , ποικιλία και ικανότητα προσαρμογής . Η ουσία της θεωρίας είναι ότι μικρές τυχαίες κληρονομήσιμες διαφορές ανάμεσα στα άτομα , συνεπάγονται διαφορετικές πιθανότητες για επιβίωση και αναπαραγωγή . Η αύξηση του πληθυσμού τροφοδοτεί τον ανταγωνισμό . Επειδή οι λιγότερο αποτελεσματικοί ανταγωνιστές έχουν και λιγότερους απογόνους , οι άχρηστες παραλλαγές τείνουν να εξαφανιστούν ενώ οι χρήσιμες διατηρούνται και σταδιακά αυξάνονται εντός του πληθυσμού .
Όλα τα επιστημονικά δεδομένα που διαθέτουμε σήμερα δείχνουν ότι η τεράστια πολυπλοκότητα των ζωντανών οργανισμών, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου, είναι αποτέλεσμα από την αρχή της ζωής στη γη, της προοδευτικής συσσώρευσης αλλαγών στο μοριακό και υπερμοριακό επίπεδο .Είναι η γενετική κληρονομιά μας, την οποία μεταβιβάζουμε από γενιά σε γενιά. Αν υπήρξε ένας δημιουργός φαίνεται ότι εργάστηκε πολύ στην αρχή – στον υπολογισμό των σταθερών του Σύμπαντος – και μετά ξεκουράστηκε και άφησε τα πράγματα να εξελιχθούν μόνα τους, πάρα πολύ αργά, στον πλανήτη μας. . Η αναπαραγωγή με δύο φύλα επεβλήθη στα πιο σύνθετα όντα – ζώα και φυτά – επειδή ήταν το καλύτερο σύστημα ώστε ταυτοχρόνως να διατηρηθεί αυτή η κληρονομιά και να εξασφαλιστεί η εξέλιξη της μπροστά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες του περιβάλλοντος. Απαιτεί την ακριβή ένωση μέσα σε ένα κύτταρο υποδοχέα – το θηλυκό ωάριο – δύο γενετικών κληρονομιών, αυτής του ωαρίου και αυτής που φέρει το αρσενικό κύτταρο, το σπερματοζωάριο, και την ανάγνωση και αναπαραγωγή αυτών των δύο κληρονομιών κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του ωαρίου που γονιμοποιείται κατ’ αυτόν τον τρόπο σε έμβρυο με διαδοχικές κυτταρικές διαιρέσεις. Το πλεονέκτημα είναι ότι αν υπάρξει ένα λάθος, μια μετάλλαξη σε ένα γονίδιο μιας από αυτές τις κληρονομιές, ο κίνδυνος να αναπαραχθεί αυτή η μετάλλαξη στο ίδιο σημείο στην άλλη κληρονομιά είναι πολύ μικρός και οι κακές συνέπειες αυτού του λάθους σε γενικές γραμμές εξουδετερώνονται. Αντίθετα, αν αυτό το λάθος οδηγεί σε ένα ευνοϊκό πλεονέκτημα για το άτομο που θα βγει από αυτό, μπορεί να διατηρηθεί επιλεκτικά και να επιτρέψει την επίτευξη μιας νέας αλλαγής που θα διατηρηθεί στις επόμενες γενιές.
Ο αριθμός των κοινών χαρακτηριστικών ανάμεσα σε δύο είδη υποδηλώνει πόσο πρόσφατα αυτά τα είδη απέκλιναν από τη κοινή τους καταγωγή . Επίσης η πολυκυτταρικότητα (πολυπλοκότητα) αντανακλά ένα σημαντικό πλεονέκτημα γιατί επιτρέπει την αύξηση της αναπαραγωγικής δυνατότητας και του μηχανισμού προσαρμοστικποτητας . Η αιτία που για παράδειγμα η σκελετική δομή του χεριού των σπονδυλωτών , που διαθέτουν 5 δάχτυλα και εμφανίζεται όχι μόνο στους ανθρώπους , τους πιθήκους ,τις αρκούδες αλλά και διαφοροποιημένη στις γάτες , τις νυχτερίδες , τις χελώνες , τις σαύρες , είναι βάσει του Δαρβίνου η κοινή καταγωγή όπως διαμορφώθηκε από τη φυσική επιλογή ,που τροποποιεί τα βασικά κληρονομούμενα χαρακτηριστικά ανάλογα με τις περιστάσεις . Επίσης , τα υπολειμματικά χαρακτηριστικά είναι άλλο ένα είδος σημαντικού μορφολογικού στοιχείου , το οποίο δείχνει ότι ο κόσμος μας είναι γεμάτος ατέλειες . Γιατί τα αρσενικά θηλαστικά (όπως οι άντρες) έχουν θηλές ; Γιατί ορισμένα σκαθάρια έχουν φτερά ενώ δεν πέταξαν ποτέ ; Τα υπολειμματικά χαρακτηριστικά είναι τα απομεινάρια της εξελικτικής διαδρομής .
Στοιχεία οικοδόμησης θεωρίας της εξέλιξης :

Όποιος μελετά βιογεωγραφία σίγουρα εντυπωσιάζεται από το γεγονός ότι τα στενά συγγενικά είδη (παρόμοια σωματοδομή) τείνουν να συγκεντρώνονται σε γειτονικές περιοχές , π.χ. στην ίδια ήπειρο ή ομάδα νησιών ,παρά τις διαφορετικές προτιμήσεις του κάθε είδους ,όσον αφορά τη τροφή ή τις κλιματικές συνθήκες . Ο λόγος είναι ότι προέρχονται από κοινούς προγόνους . Η παλαιοντολογία αποκαλύπτει παρόμοια ομαδοποίηση και στη διάσταση του χρόνου . Η γεωλογική διαστρωμάτωση όπως διαμορφώνεται από τις διαδικασίες ιζηματογένεσης στο πέρασμα των αιώνων δείχνει ότι στενά συγγενικά είδη εντοπίζονται δίπλα δίπλα σε διαδοχικά στρώματα . Αλλά και η εμβρυολογία μας δείχνει ότι το έμβρυο ενός θηλαστικού περνά από στάδια που θυμίζουν τα αντίστοιχα των ερπετών .Το έμβρυο συχνά μας δείχνει την κατασκευή του λιγότερο τροποποιημένου και αρχαιότερου πρόγονου της ομάδας .
Περιόδοι εξέλιξης

Κατά τη διάρκεια του μεσοζωικού γεολογικού αιώνα (280-135 εκατομμύρια χρόνια πριν) όπου και κυριαρχούσαν τα ερπετά ,που περιελάμβανε τις περιόδους του τριαδικού (280-270 χρόνια πριν ) στην οποία εμφανίστηκαν οι δεινόσαυροι του Ιουρασικού (250-180 εκατομμύρια χρόνια πριν) όπου εμφανίστηκαν πολλά είδη δημιουργώντας νέους εξελικτικούς βιοχώρους ,και του Κρητιδικού (181-135 εκατομμύρια χρόνια πριν) όπου εμφανίστηκαν οι καρχαρίες και τα φίδια με τους δεινόσαυρους να συνεχίσουν να διαφοροποιούνται μέχρι που στο τέλος της περιόδου αφανίστηκαν όλοι , η Παγγαία είχε αρχίσει να σκίζεται καθώς μετακινήθηκαν οι τεκτονικές πλάκες του φλοιού της γης και δημιουργήθηκαν ξεχασμένες ηπείροι .
Εξελικτικοί νεωτερισμοί :

Οι σπουδαιότεροι εξελικτικοί νεωτερισμοί , οι οποίοι συνέβαλλαν στον εξελικτικό μαραθώνιο είναι οι εξής : η ανάπτυξη αξονικού σκελετού και κρανίου , η ομοιοθερμία ,η τάση παράτασης της εμβρυικής περιόδου με αποτέλεσμα την ανάπτυξη πλακούντα , γεγονός που καλλιέργησε το πλαίσιο στο οποίο βασίστηκε η κοινωνικότητα των θηλαστικών . Οι αυστραλοπίθηκοι απέκτησαν τη δίποδη βάδιση ,ο Homohabilis την ανάπτυξη της λειτουργικότητας του χεριού και ο Homoerectus την μεγάλη ανάπτυξη του εγκεφάλου .Το αποτέλεσμα της αύξησης του εγκεφάλου ήταν η γέννηση της τεχνολογίας η οποία έφερε και την επικοινωνιακή στάση και ανάπτυξη κοινωνικής ευφυίας που απαιτεί την ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής γλώσσας . Σημαντική στη βιολογική έκρηξη του εγκεφάλου ήταν η στροφή προς τη κρεοφαγία . Eπίσης η εμφάνιση της κοιλότητας και η κατάλληλη επένδυσή της με όργανα και διαφοροποιημένα συστήματα κατά την προέλευση των πολυκύτταρων οργανισμών από τους μονοκύτταρους, με την εμφάνιση του φύλου, η εξέλιξη του αυγού των ερπετών το οποίο αντέχει έξω από το νερό απελευθερώνοντας τη ζωή από το στοιχείο αυτό, η εμφάνιση του οστέινου σκελετού που έδωσε άλλες αναβαθμισμένες προσαρμοστικές δυνατότητες στα προκύψαντα σπονδυλωτά .
Αρνητές της εξέλιξης :

Όταν την τρίτη χιλιετία συκοφαντείται ή απορρίπτεται χωρίς επιχειρήματα η βιολογική εξέλιξη ,τότε ο προβληματισμός υπερβαίνει το βιολογικό επίπεδο με εμφανή τον σκοπό προβολής μη ορθολογικής σκέψης . Διότι δεν είναι δυνατόν να εθελοτυφλούμε μπροστά στο ενιαίο της ζωής αφού από τα βακτήρια ως τον άνθρωπο ρέει εξελικτικά ο ίδιος γενετικός κώδικας ,μπροστά στις ίδιες μεταβολικές ιδιότητες όλων των οργανισμών οι οποίοι χρησιμοποιούν μόνο 20 αμινοξέα για τις πρωτείνες τους ,όπως επίσης μόνο πέντε από τις αζωτούχες βάσεις για τα νουκλεικά οξέα τους .Δεν είναι δυνατόν επίσης να αμφισβητείται η εξελικτική προέλευση του Homo Sapiens όταν ακόμα και εκλιπόντα είδη όπως ο Άνθρωπος του Νεάντερνταλ είχε τον ίδιο γενετικό κώδικα όπως βρέθηκε πρόσφατα στο απολιθωμένο DNA. Για αυτό η ανάπτυξη ορθολογικής σκέψης στο σχολείο είναι μεγάλης σημασίας και πρέπει η βιολογική εξέλιξη να διδάσκεται σε αυτό .

Επιμέλεια : Κώστας Σύρμης